ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Μόια βάια τσέσα – Λιπαρό Πέλλας

Οι στίχοι: Μόια βάια τσέσα, πάουνα σου βίνου τάκα ιε μόιετο σάρτσε, πάουνου γιάντουβι. Γιάντουβι, γιάντουβι, πάουνου γιάντουβι. Ντάι ντα πίαμ μίλα μάμο, ντα σα ουπίαμ, γιαντουβίτε μίλα μάμο,...

Άνοιξαν τα δέντρα ούλα

Άνοιξαν τα δέντρα ούλα Άνοιξαν τα δέντρα ούλα κι οι αμυγδαλιές (δις) αλήθεια είν΄ αγάπη μου σ΄ αγαπώ Άνοιξι κι ιγώ ο μπαξέ(νε)ς μου μόν΄ παράμορφα (δις) αλήθεια είν΄ αγάπη...

Πες μας μαρ’ Πολυξένη

Πες μας μαρ' Πολυξένη Πες μας μαρ' Πολυξένη τι έχεις κι όλο κλαις, πες μας μαρ' Πολυξένη τι έχεις κι όλο κλαις, και το παράπονό σου σ' εμένα δεν το...

ΘΡΑΚΗ

Που πας, πουλί μου, δεν το λες

Που πας, πουλί μου, δεν το λες Που πας, πουλί μου, δεν το λες, τι 'ναι το ντέρτι σου και κλαις; Πού πας και πού θα μείνης και...

Πα σε πράσινο λιβάδι

Πα σε πράσινο λιβάδι Πα σε πράσινο λιβάδι κάνταν τρία παλληκάρια με σπαθιά και με δοξάρια. Την ήμερα κάνουν βίγλα και βιγλίζουν τους διαβατές, να 'βρουν Τούρκους να σκοτώσουν και Ρωμιούς...

Δώδεκα ευζωνάκια

Δώδεκα ευζωνάκια Δώδεκα ευζωνάκια τ' αποφασίσανε στον πόλεμο να πάνε Παναγιά μου να πολεμήσουνε Στο δρόμο που πηγαίναν στη Μαύρη θάλασσα κακιά φουρτούνα πιάνει Παναγιά μου ξεσκίζει τα πανιά Δεν κλαίμε...

ΚΡΗΤΗ

Ο κυρ Βοριάς

Ο κυρ Βοριάς Ο κυρ-Βοριάς, βοήθα Παναγιά, ο κυρ-Βοριάς εμήνυσε των καραβιώ μαντάτο -Σταθείτε στσοι λιμιώνες σας, Χριστός και Παναγιά και να φυσήξω θέλω. Φράγκος τ' απηλοήθηκε μέσα απ'...

Κάλαντα Κρήτης

Κάλαντα Κρήτης Καλήν εσπέραν άρχοντες κι αν είναι ορισμός σας Χριστού τη θεία γέννηση να πω στ' αρχοντικό σας Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει οι ουρανοί...

Ύπνο δεν εδροσίστηκα

Ύπνο δεν εδροσίστηκα Ύπνο δεν εδροσίστηκα ποτέ μου στο καιρό μου όπως τον εδροσίστηκα εις την Ξερομαδάρα που 'χα τ' αέρι πάπλωμα και το χαλίκι στρώμα και τα...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Απάν σ’ όρος του Μελά Παναγία Σουμελά

Απάν σ' όρος του Μελά Παναγία Σουμελά Παναΐα Σουμελά, την ψ̌η μ’ ευτάς και γελά Απάν’ σ’ όρος του Μελά θάματα ’ίν’νταν πολλά Βαζελώνα Αϊ-Γιάννε, ση στράτα σ’ να έρχουμ’νε Τ’...

Η Κορ Εποίεν Σο Παρχάρ

Η Κορ Εποίεν Σο Παρχάρ Η κορ εποίεν σο παρχάρ, ε! ε! πουλίμ, πουλίμ (δις ) να ίνεται ρομάννα, έλα έλα λέγοσε. (δις) Κε γιάτατεν θα ίνουμαι, ε! ε! πουλίμ,...

Ακρίτας

Ακρίτας Ακρίτας όντες έλαμνεν**, σην παραποταμέαν. Επέγνεν κι έρτον κι έλαμνεν, την ώρα πέντ' αυλάκια. Επέγνεν κι έρτον κι έσπερνεν, εννέα κότια σπόρον. Έρθεν πουλίν κι εκόνεψεν, ση ζυγονί την άκρα. Σκούται και...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Κάλαντα Χριστουγέννων Κέρκυρας

Κάλαντα Χριστουγέννων Κέρκυρας Σήμερα οι μάγοι έρχονται στη χώρα του Ηρώδη. Σήμερα οι μάγοι έρχονται στη χώρα του Ηρώδη. Και ο Ηρώδης ταραχθείς έγινε θηριώδης. Και ο Ηρώδης...

Κάθε Σεπτέμβρη

Κάθε Σεπτέμβρη Τα φύλλα ντύνονται χρυσά, να ταξιδέψουν, βαλίτσες ετοιμάζουν τα πουλιά. Τα μάτια ακόμα μια φορά, θα σημαδέψουν, τους ίδιους δρόμους , που δε βγάζουν πουθενά. Κάθε Σεπτέμβρη,...

Πέρδικα

Πέρδικα Εδώ σ' αυτή την γειτονιά στην παρακάτω ρούγα τη φωλιά της έχτισε μια πέρδικα μικρούλα (πώς ηθελά πολύ να την παινέψω με λουλούδια του Μαιού στεφάνια να...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου Χριστούγεννα, Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου, για βγάτε, δέτε, μάθετε, πως ο Χριστός γεννάται. Γεννάται κι αναθρέφεται, με μέλι και με γάλα, το μέλι τρων οι άρχοντες, το γάλα...

Ας παν να ιδούν τα μάτια μου

Ας παν να ιδούν τα μάτια μου Ας παν να ιδούν τα μάτια μου πώς τα περνάει η αγάπη μου μην ήβρε αλλού κι αγάπησε κι εμένα μ'...

Άσπρη βαρκούλα

Άσπρη βαρκούλα Άσπρη βαρκούλα του ψαρά γιατί είσαι στολισμένη; -Με στόλισε η μάνα μου στη μαύρη γη με στέλνει. Μη με πλακώνεις ουρανέ, μη με σκεπάζεις χώμα γιατί εγώ τα νιάτα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Γερ’ έλαφος

Γερ' έλαφος Πέρα σε κείν' τον έλατο κάθονταν γερ' έλαφος. Κι όλο κλαίν τα μάτια του. Χύνει δάκρυα κόκκινα κόκκινα και πράσινα. Κυνηγός επέρασε και τον καλημέρισε. -Τι έχεις βρε γερ' έλαφε κι...

Ήσουν μικρή σ ‘ απάντεχα

Ήσουν μικρή σ ' απάντεχα Ήσουν μικρή σ‘ απάντεχα – Σμυρνιά μου μεγάλη δε σε πήρα – Τενεδιά μου Να δώσ ΄ ο Θιός κι η Παναγιά...

Έβγα ήλιε μ’ έβγα

Έβγα ήλιε μ' έβγα Έβγα ήλιε μ’ έβγα, έβγα ήλιε μ’ έβγα έβγα ήλιε μ’ έβγα, έβγα λιγουλάκι. Έβγα ήλιε μ’ έβγα, έβγα λιγουλάκι για να σιργιανίσουμε μες...

Μια μάνα απόψε μάλωνε

Μια μάνα απόψε μάλωνε Ωρε μια μανα απόψε, μια μανα απόψε μάλωνε. Μια μανα απόψε μάλωνε, μαλώνει με τον γιο της. Ωρε στα ξένα γιόκα μ’, στα ξένα γιόκα μ’να...

Καλώς ανταμωθήκαμαν

Καλώς ανταμωθήκαμαν Άιντε καλώς μωρέ καλώς ανταμωθήκαμαν. Άιντε εμείς οι ντερτιλήδες, μωρέ παιδιά καημένα, εμείς οι ντερτιλήδες παιδιά ξενιτεμένα. Άιντε να κλα- μωρέ να κλάψουμε τα ντέρτια μας. Άιντε...

Αριστείρη μου

Αριστείρη μου Σύρε, γκιζέρα μωρ' Αριστείρη μου, σύρε γκιζέρα ρε μάτια μ' τον ντουνιά και τον απάνου κόσμο, μώρ' Αριστείρη μου και τον απάνου κόσμο ρε τζοβαΐρι μου, μώρ'...

Μια ωραία βοσκοπούλα

Μια ωραία βοσκοπούλα Άιντε μιαν ωραία βοσκοπούλα έβοσκε τ’ αρνιά, μωρέ μιαν ωραία βοσκοπούλα έβοσκε τ’ αρνιά. Άιντε σ’ ένα πράσινο λιβάδι στην ακρογιαλιά, μωρέ σ’ ένα πράσινο...

Σαράντα μέρες σαράντα νύχτες

Σαράντα μέρες σαράντα νύχτες Σαράντα μέρες σαράντα νύχτες Κι η Παναγιά μας κοιλοπονούσι Κοιλοπονούσι παρακαλούσι τους Αποστόλους,τους Αρχαγγέλους Κι οι Αποστόλοι μαμές γυρεύουν κι οι Αρχάγγελοι για μύρου τρέχουν Κι ως...

Χαλάι (άγγελος με τα φτερά)

Χαλάι (άγγελος με τα φτερά) Άγγελος με τα φτερά και με τον σταυρόν σο χερ’ έρθεν και εμέντζεν μας με τ’ άγριον το χαπέρ’ Θα παίρομε την οδόν ο Θεόν...

Η πίτα

Η πίτα Η πίτα εβρουχνίασεν ο πετεινόν εσάπεν τεμέτερον ο Γιωρίκας κάθκαν ημέραν χάται. Η πίτα, η πίτα το αλυκόν η πίτα εγώ απ’ ατό πως έφαγα και εκάγα ασή δίψα κανείς νερό...