ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Μακρυνίτσα

Μακρυνίτσα Μας χάλασαν κι αϊμάν αμάν την Νιάουστα που ήταν κεφαλοχώρι μα τον ουρανό, κορμί που τυραννώ ένα μήλο αμάν κι άλλο μήλο αμάν βράδιασε και που θα...

Χελιδόνα έρχεται

Χελιδόνα έρχεται Χελιδόνα έρχεται απ' τη Μαύρη Θάλασσα έκατσε και λάλησε: Μωρ' καλή νοικοκυρά σέβα, έβγα στο κελάρι, φέρε αυγά σαρακοστά και σχοινιά πεντηκοστά για να δέσουμε τον Μάρτη...

Έβγα μάνα μου

Έβγα μάνα μου Έβγα μάνα μου να δεις το ήλιο κι αν εβράδιασε πες μου να φύγω. Σήμερα εδώ, αύριο στα ξένα, στα αντραδέλφια μου τ`αγαπημένα.

ΘΡΑΚΗ

Είχα δέντρο στην αυλή μου

Είχα δέντρο στην αυλή μου Είχα δέντρο στην αυλή μου για παρηγοριά δική μου. Τη Δευτέρα το φυτεύω και την Τρίτη το κλαδεύω. Την Τετάρτη βγάζει φύλλα και την Πέφτ'...

Κυρά μ’ κι αρχοντόπουλα μ’

Κυρά μ' κι αρχοντόπουλα μ' -Κυρά μ' κι αρχοντόπουλα μ', συ είσ' αρχόντισσα. 'Έβγα στο παραθύρι τα μαλλάκια σου να διώ, να διώ γιατί θα τρελλαθώ. -Τί θες απ' τα...

Παραγγελιά

Παραγγελιά Μ' έστειλεν η πεθερά μου να διαβώ στο πανεγύρι και παρήγγελνέ με κι' ολα: Με φτωχό μην πας και κάτσης, μ' άρχοντα μην κουβεντιάσης, θα σε φάνε το ψωμί...

ΚΡΗΤΗ

Πασχαλιάτικες Μαντινάδες

Πασχαλιάτικες Μαντινάδες Σήμερα που'ναι Πασχαλιά σήμερα που'ναι Πασχαλιά κι ο κόσμος ξεφαντώνει ο κόσμος ξεφαντώνει, φιλιούνται ξένοι και δικοί, και φίλοι και γειτόνοι Σαν την ημέρα τση Λαμπρής σαν την...

Ο πραματευτής

Ο πραματευτής Πραματευτής κατέβαινε, από τα κορφοβούνια λαλεί μουλάρια δώδεκα, μουλίτσες δεκαπέντε σε μια μουλίτσα ταπεινή, μόσχο’ χε φορτωμένο κι από το μόσχο το πολύ...

Ερωτόκριτος (Η μέρα η λαμπρή)

Ερωτόκριτος (Η μέρα η λαμπρή) Ήρθεν η μέρα η λαμπυρή, γλυκύς καιρός αρχίζει κι ήκατσεν ο Ρωτόκριτος εις το θρονί κι ορίζει. Αγαπημένο αντρόγυνο σαν τούτο δεν...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Άστρον είσαι σον ουρανόν

Άστρον είσαι σον ουρανόν Άστρον είσαι ασ'σον ουρανόν, δεντρόν απέσ' ση δείσαν, αούτα τα χερόπα μου, σον κόλφο σ' να χουλείσαν. Έσυρεν οπίσ' το λετσέκ κι ατο επεσκεπάεν, είδα τα καλλία...

Σα κρεβάτια μάνα κοίμε

Σα κρεβάτια μάνα κοίμε Σα κρεβάτα̤, μάνα, κείμαι και πονώ Και του χρόνου αΐκα ώρας ’κι θα ζω Έρχουνταν γιατροί, μανίτσα μ’, και τερούν Και τ’ εμόν τον πόνον,...

Μαυρά είν’ τα μαλλία σ’

Μαυρά είν' τα μαλλία σ' Τα τσ̌απράζι͜α τ’ ομματόπα σ’ και -ν- ατά τα τσ̌αλιμόπα σ’ Τα χαρίσματα ούλι͜α έ͜εις ατα, πουλί μ’, εσύ Παλαλώντς τα παιδία ρούζ’νε απέσ’ ση...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Απόψε την κιθάρα μου

Απόψε την κιθάρα μου Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες (Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες) και στα καντούνια περπατώ, για τσ' όμορφες κοπέλες (και στα...

Καλησπερίζω δυό αδελφές

Καλησπερίζω δυό αδελφές Καλησπερίζω δύο αδελφές, τεσσέρα μαύρα μάτια. Τα δύο τσι μικρότερης με κάμανε κομμάτια. Τα δύο τσι ,μικρότερης με κάμανε κομμάτια. Καλησπερούδια νάχουνε του Δράπανου...

Κάλαντα Λαζάρου

Κάλαντα Λαζάρου Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα βάγια ήρθε κι η γιορτή μύρα στα βάγια Πήγε κι ο Χριστός στη Βιθυνία και συνάντησε Μάρθα-Μαρία. -Μάρθα, Μάρθα μου, πού είναι...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Μαύρα μάτια στο ποτήρι

Μαύρα μάτια στο ποτήρι Μαύρα μά-, καλέ κοντούλα, μαύρα μάτια στο ποτήρι. Μαύρα μάτια στο ποτήρι, γαλανά στο παραθύρι. Δώσ’ μου τα, καλέ κοντούλα, δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω. Δώσ’...

Γαλάζια πουν η θάλασσα

Γαλάζια πουν η θάλασσα Γαλάζια καλέ μου γαλάζια πουν η θάλασσα και μελαχρινό το κύμα σ' αγαπώ δεν είναι κρίμα Θυμάσαι καλέ μου θυμάσαι που σε φίλησα μεσ'...

Μισεύεις Γιώργη

Μισεύεις Γιώργη Μισεύεις Γιώργη , βρε Γιώργη σήμερα. Πηγαίνεις για τον Άδη και θα βρεις φίλους, βρε Γιώργη κι αδελφούς να περπατάς αντάμα.

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Βρε τι μάγκας που ‘μαι γω

Βρε τι μάγκας που 'μαι γω Βρε τι μάγκας που 'μαι γω το κρασί πως το τραβώ έλα αγάπη μου χρυσή για να πίνουμε μαζί Στην ταβέρνα όταν μπω και...

Σήμερα ψάλλουν εκκλησιές

Σήμερα ψάλλουν εκκλησιές Σήμερα ψάλλουν εκκλησιές, ψάλλουν τα μοναστήρια, ψάλλει και η αγιά Σοφιά με δεκαχτώ καμπάνες. Κι' ο βασιλιάς Αλέξαντρος βαριά αποκοιμήθη κι η μάνα του τον...

Στέλλα μωρ’ Στέλλα

Στέλλα μωρ' Στέλλα Στέλλα μωρ' Στέλλα κακιά κοπέλα δεν το 'πραξες καλά, παράτησες τον άντρα σ' μωρ' Στέλλα πέρα στα Δολιανά. Καρότσα στολισμένη μωρ' Στέλλα με τέσσερα άλογα ήρθαν...

Καλόν το Κάστρο της Βορριας

Καλόν το Κάστρο της Βορριας Α' παραλλαγή : -Καλόν το Κάστρο της Βορριας , μέσα νερό δεν έχει. Τρία κορίτσια Καστρινά κείνο παρακαλούνε : -Αφήστε, δράκοι, το νερό,...

Δεν σου ‘λέγα, τρυγόνα μου

Δεν σου ‘λέγα, τρυγόνα μου Δεν σου ‘λέγα, τρυγόνα μου, το καλοκαίρ’ να μη λαλείς γιατί ‘ναι ο ξένος κυνηγός και στάει βρόχια στα βουνά, και σε τσακώσει ζωντανή και...

Η αγάπη μήλο μου ‘στειλε

Η αγάπη μήλο μου 'στειλε Η αγάπη μη-μωρε μήλο μου ‘στειλε. Η αγάπη μήλο μου ‘στειλε, και κόκκινο γα’ι’τανι και κόκκινο γα’ι’τανι. Το λούστηκα μωρε το πλέχτηκα. Το λούστηκα το...

Στην Κοξαρέ

Στην Κοξαρέ Στην Κοξαρέ κουφοβροντά και στς Ατσιπάδες βρέχει πουλάκι μου πως σ' αγαπώ κανείς δεν το κατέχει.

Πόντιος ειμαι σκυρός

Πόντιος ειμαι σκυρός Πόντιος είμαι σ̌κιρρός, σεβνταλής και παλαλός Λάσκουμαι όλεν την ημέραν και χορεύω και τη Σέραν Το μιλέτι μ’ έν’ καλό και δοξάζω τον Θεόν Και ας είμαι εφτωχός, Πόντιος...

Έφυγε

Έφυγε Αχ, πώς ενοστάλγησα φως μου τον έρωτά σου και φανερώνω τη χαρά άμα βρεθώ κοντά σου. Στο μισεμό σου μην ξεχνάς να 'ρθεις να πεις το γεια σου αλλά και...

Ο πρόσφυγας ο κύρη μ

Ο πρόσφυγας ο κύρη μ Τα δάχτυλα μ’ κι ακούγνε με έπαρ’ υιέ μ’ τη λύραν ποίσον πονετικόν καϊτέν τη προσφυγιάς τη μοίραν. Ποίσον τα τοξαρέας σης σην κάρδια μ’...