ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Στου παπά τα παραθύρια

Στου παπά τα παραθύρια Στου παπά τα παραθύρια κάθονταν δυο μαύρα φρύδια να 'χα 'γω τα μαύρα φρύδια κι ο παπάς τα παραθύρια. Στου παπά το μπαλκονάκι κάθονταν ένα κοριτσάκι να...

Έβγα μάνα μου

Έβγα μάνα μου Έβγα μάνα μου να δεις το ήλιο κι αν εβράδιασε πες μου να φύγω. Σήμερα εδώ, αύριο στα ξένα, στα αντραδέλφια μου τ`αγαπημένα.

Ο χαλασμός της Νάουσας

Ο χαλασμός της Νάουσας Τρία πουλάκια αμάν αμάν καθόντανε, τρία πουλάκια αμάν αμάν καθόντανε, στης Νάουσας το κάστρο, Μακρυνίτσα μου καημό που 'χει η καρδίτσα μου. Το 'να κοιτάει κι...

Ακούς τους μύλους

Ακούς τους μύλους Ακούς τους μύλους πως βροντούν κι τα νερά πως β(ο)άζουν εμείς τα δυο αγαπιόμαστε κι ο κόσμος ας φωνάζουν. Έρχομαι τον τοίχο, τοίχο δεν μπορώ...

Του ναύτη η μάνα

Του ναύτη η μάνα Του ναύτη η δόλια η μάνα ζύμωνε λέει, τον γιο της παξιμάδι και με τα δάκρυα η δόλια ζύμωνε και με τα μοιρολόγια. Τον...

ΘΡΑΚΗ

Αφέντης μας χαρά θα κάνει

Αφέντης μας χαρά θα κάνει Αφέντης, αφέντης μας χαρά θα κάνει χαρά θα κάνει θα πιάσει σουφιτσούδα μου καλή νυφούδα μου (δις) ακάλεσε, ακάλεσε τα εννέα χωριά τα...

Έμορφη γλυκειά πολίτισσά μου

Έμορφη γλυκειά πολίτισσά μου Έμορφη γλυκιά Πολίτισσά μου μού 'χεις κάψει φώς μου την καρδιά μου αχ με τα τσαχπίνικά σου μάτια μου 'χεις κάνει την καρδούλα μου...

Νυφάδα μ’, νυφάδα μ’

Νυφάδα μ', νυφάδα μ' Νυφάδα μ', νυφάδα μ', και τι πολύ άργησες (δις). Και τον καλό και τον καλό, τον καλό που διάλεξες, τον σιγανό, τον ταπεινό, τον άξιο τον...

Σαββάτο βραδύ

Σαββάτο βραδύ Σαββάτο βραδύ με διώξαν οι δικοί μου απ' το σπίτι μου κι από τη γειτονιά μου. Τόπο δεν ηύρα, χωριό να πα να μείνω, μόνο ενα...

Όλ’ οι λιγνοί αλλάξανε

Όλ' οι λιγνοί αλλάξανε Όλ' οι λιγνοί αλλάξανε κι' όλοι λαμπροφορέσαν, μα γω λιγνός δεν άλλαξα, δεν ελαμπροφορέσα, Μόν' μια Λαμπρή, μια Κυριακή, μιαν πίσημον ημέρα, παίρνω τα...

ΚΡΗΤΗ

Ερωτόκριτος (Τα θλιβερά μαντάτα)

Ερωτόκριτος (Τα θλιβερά μαντάτα) Τάμαθες Αρετούσα μου τα θλιβερά μαντάτα, που ο κύρης σου μ' εξόρισε σ' τση ξενιτιάς τη στράτα; και πώς να σ' αποχωριστώ, και...

Μαρμαρωμένο σε θωρώ πωλιό μου

Μαρμαρωμένο σε θωρώ πωλιό μου Μαρμαρωμένο σε θωρώ πωλιό μου αγρίμι τω Μαδάρω και δικό μου περνάς δεν καταδέχεσαι να μείνεις δεν τα ψηφάς τα δάκρυα εμέ κι...

Κόρη και νιός

Κόρη και νιός Κόρη και νιός επαίζανε σ' ώριο περιβολάκι κι απού το παίξε-γέλασε κι απ' το πολύ κανάκιο κι αποκοιμήθει ο νιός γλυκά, στση λυγερής τσ' αγκάλες.

Κρητικά πρωτοχρονιάτικα κάλαντα

Κρητικά πρωτοχρονιάτικα κάλαντα Ταχιά ταχιά ν'αρχιμηνιά ταχια ν'αρχή του χρόνου που βγήκε και περπάτησε ο Κύριος στον κόσμο. Και βγήκε και χαιρέτησε ούλους τσοι ζευγολάτες κι ο πρώτος...

Παλιατζής

Παλιατζής Ώπα! Εγώ δεν είμαι παλιατζής ούτε και γυρολόγος Ούτε και γυρολόγος κι' όπου αγαπώ καλιά αγαπώ και μη σου πέφτει λόγος Εγώ δεν είμαι παλιατζής ούτε και μεταπράτης ούτε και μεταπράτης ούτ' αγοράζω ούτε...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Κιμισχαναλής

Κιμισχαναλής Κιμισχαναλής είμαι σην ψυν άψιμον έχω σα πατημασέας-ι-μ έρται τ’ αρνόπον τεμόν. Έλα πουλί μ’ με τεμέν με τεμέν θα ζεις καλά εγώ θα τρανίνω σε με το μέλ’ και το...

Που είπαν πα, ας είπανε

Που είπαν πα, ας είπανε Για δώστε με έναν ρακίν και έναν νερόπον κρύο Ας αρχινώ να τραγωδώ -λελεύω σας- απ' ολίγον ολίγον Επωδός Που είπαν πα ας...

Ο πατέρας

Ο πατέρας Θεέμ σο όνομας εγώ τρανόν όρκο επέρα και είπα πουθέν κι ευρίεται η καρδία του πατέρα Τι πατέρα η καρδία να αραυες κι ευρήξ καμίαν τι...

Πατρίδα μ’ αραεύω σε

Πατρίδα μ' αραεύω σε Πέντε οσπίτια έχτισα κι ασ’όλα ξεσπίτουμαι Πρόσφυγας είμ’ασο κουνί μ’, Θε μ’ θα παλαλούμαι. Πατρίδα μ αραεύω σε αμόν καταραμένος Σα ξένα είμαι Έλληνας...

Ζίπα ζίπ η καρδίαμ

Ζίπα ζίπ η καρδίαμ Ζίπα ζίπ η κάρδιαμ γομάτον' όνερα λάσκεται απάν σα παρχάρεα σα κρύα νερά Κάθουμ' ώρας και νουνίζω μικρόν πούλοπομ' την ανάσας να έρται κρούει απάν σον πρόσωπομ Να τερείς...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Γυρίζω στα όρη

Γυρίζω στα όρη Γυρίζω, γυρίζω, στα όρη, στα δάση, να ιδώ μην περάσει, η νέα π΄αγαπώ, ματαίως γυρίζω, γιατί δεν περνάει, η νέα π΄αγαπάει, η δόλια μου η...

Η άμοιρη

Η άμοιρη Παντρεύτηκα – παντρεύτηκα την άμοιρη (2) Παντρεύτηκα την άμοιρη μ΄ ένα παλικαράκι (2) Κάθε πρωί- την άμοιρη, κάθε πρωί με φόρτωνε (2) Κάθε πρωί με φόρτωνε...

Κάθε Σεπτέμβρη

Κάθε Σεπτέμβρη Τα φύλλα ντύνονται χρυσά, να ταξιδέψουν, βαλίτσες ετοιμάζουν τα πουλιά. Τα μάτια ακόμα μια φορά, θα σημαδέψουν, τους ίδιους δρόμους , που δε βγάζουν πουθενά. Κάθε Σεπτέμβρη,...

Κεφαλλονιτοπούλα μου

Κεφαλλονιτοπούλα μου Κεφαλλονιτοπούλα μου, Ζακυνθιανή κυρά μου.( χ2 ) Κι εσύ Αγιο Μαυρίτισσα που πήρες την καρδιά μου.( χ2 ) Να χαμηλώναν τα βουνά να 'βλεπα το Λεβάντε.( χ2 ) Να...

Κάλαντα Λαζάρου

Κάλαντα Λαζάρου Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα βάγια ήρθε κι η γιορτή μύρα στα βάγια Πήγε κι ο Χριστός στη Βιθυνία και συνάντησε Μάρθα-Μαρία. -Μάρθα, Μάρθα μου, πού είναι...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Στέκω και συλλογίζομαι

Στέκω και συλλογίζομαι Στέκω και συλλογίζομαι σαν τι χαρτί να ανοίξω Να ανοίξω το χαρούμενο εγώ χαρά δεν έχω Άνοιξα το λυπητερό που το`χω μαθημένο Κι από μια...

Είχα ένα περιβολάκι

Είχα ένα περιβολάκι Είχα ένα περιβολάκι, έμμορφο και μικρουλάκι. Είχε γύρω γύρω αφάνες και στη μέση ματζουράνες. Είχε μια μηλιά στη μέση, που απ' τα μήλα πάει να πέσει Πάει κι...

Ένας Ασίκης από το Λιβάρτζι

Ένας Ασίκης από το Λιβάρτζι Ένας ασίκης, άιντε μωρ' Ελένη ένας ασίκης από το Λιβάρτζι ένας ασίκης από το Λιβάρτζι την Ελένη κράζει κρυφά την κουβεντιάζει Έλα Ελένη, άιντε...

Ένας λεβέντης στο Μωριά

Ένας λεβέντης στο Μωριά Ένας λεβέ- μωρέ παιδιά, ένας λεβέντης στο Μωριά, ένας λεβέντης στο Μωριά που 'χει περίσσεια λεβεντιά. Κορίτσα σα- γεια σας παιδιά, κορίτσα σαν κρύα νερά, κορίτσα σαν...

Μαύρα μάτια στο ποτήρι

Μαύρα μάτια στο ποτήρι Μαύρα μά-, καλέ κοντούλα, μαύρα μάτια στο ποτήρι. Μαύρα μάτια στο ποτήρι, γαλανά στο παραθύρι. Δώσ’ μου τα, καλέ κοντούλα, δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω. Δώσ’...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Πουλί μ’ την πόρτα σ’ μ’ ασπαλίεις

Πουλί μ' την πόρτα σ' μ' ασπαλίεις Πουλί μ' την πόρτα σ' μ' ασπαλίεις και τη συρτέ μη σύρεις ας άγρια τα μεσάνυχτα ανάμνον το γεσίρ...

Που είπαν πα, ας είπανε

Που είπαν πα, ας είπανε Για δώστε με έναν ρακίν και έναν νερόπον κρύο Ας αρχινώ να τραγωδώ -λελεύω σας- απ' ολίγον ολίγον Επωδός Που είπαν πα ας...

Πατρίδα μ’ το ορμανόπα σου

Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου τ' έμορφα τα ρασία σ' (γιαρ) Κι επόρεσα να ελέπ' ατά και τρώει με η αροθυμία σ' (γιαρ). Τα...

Παρχαρόπουλο έμνεν

Παρχαρόπουλο έμνεν Παρχαρόπουλο έμνεν έμπριν μέρα σ' όρομα μ' σα τσαΐρια σο όρμια λάσκιζα τα πρόατα μ'. Το γαβάλι μ' τραγώδνε και έλεεν τα όνεμα σ' ν' αφουκρούσαι και λαρώντς ψυ μ'...

Παρχάρ’

Παρχάρ' Χάιτε ας πάμε σο παρχάρ' με τ' εμέν ρο παλληκάρ' τ' αλογόπο μ' γολγονίζ' η κεμεντζέ μ' κωδωνίζ'. Εγώ είμαι λυριτζής ποδεδίζω την κουτσή σ' έλα δώσατεν εμέν θεία μ' λελεύω...

Πατρίδα

Πατρίδα Πάντα θυμούμαι και πονώ Τι Πάτριδας τον τόπον Ο νουσ’ ειμ’ επέμνεν εκεί Κι αδά έν το κορμόπομ (δις) Πατρίδα μ’ ξαν’ πατρίδαμ’ Άλλο εσέν ξάει κι είδα Ας επάτνα...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Τ’ άκουσες κυρά νύφη

Τ' άκουσες κυρά νύφη Τ’ άκουσες κυρά νύφη, νύφη και κυρά νύφη. Τι λέει τ’ άγιο Βαγγέλιο, τι μολογάει το γράμμα; Να τιμάς τον πεθερό σου, να τιμάς την πεθερά...

Σταυρομάνα

Σταυρομάνα -Θέλω να στο πω μωρ’ Σταυρομάνα μου, θέλω να στο πω και πάλι ντρέπομαι. -Πες το ασίκη μ’ πες το βρε λεβέντη μου, μωρέ πες το ασίκη...

Περβόλι

Περβόλι Για ειδές περβόλι όμορφο, για ειδές κατάκρυα βρύση, στο περβόλι μας στ' ώριο περβόλι μας, τ' όμορφο. Κι όσα δεντρά έπεψεν ο Θιός όλα είναι φυτεμένα, στο περιβόλι...

Μακρυνίτσα

Μακρυνίτσα Μας χάλασαν κι αϊμάν αμάν την Νιάουστα που ήταν κεφαλοχώρι μα τον ουρανό, κορμί που τυραννώ ένα μήλο αμάν κι άλλο μήλο αμάν βράδιασε και που θα...

Μαντήλι καλαματιανό

Μαντήλι καλαματιανό Μαντήλι καλαματιανό, φορείς στον άσπρο σου λαιμό. Να σε χαρεί, να σε χαρεί, εκείνος που σε λαχταρεί. Έλα, πουλί μου έλα, αν μ' αγαπάς κι' εμένα πες το μάτια...

Φίλοι μ’ καλώς ορίσατε

Φίλοι μ' καλώς ορίσατε Φίλοι μ' καλώς ορίσατε, φίλοι μ' αγαπημένοι. Και γώ μ' αυτό τον ερχομό πολύ ευχαριστώ σας. Ας τραγουδήσω κι' ας χαρώ κι' ας παίξω κι' ας...

Μιλώ – μιλώ

Μιλώ - μιλώ Μιλώ σου με τα μάτια μου κι αυτό νομίζω φτάνει να καταλάβεις η καρδιά μου σε ποια μεριά σε βάνει Τον τόπο που'χω στην καρδιά μου για...

Άν είσαι ωραία

Άν είσαι ωραία Αν είσαι ωραία, τι χρησιμεύεις, οπόταν έχεις σκληράν ψυχή ακαταπαύστως με βασανίζεις και με παιδεύεις, τον δυστυχή. Λοιπόν κυρά μου άλλαξε γνώμη, και δες...

Μαρίκα

Μαρίκα Ωχ δεν ειν' αυγή, δεν ειν' αυγή να σηκωθώ Μαρίκα μου. Ώρε δεν είναι μεσημέρι, τα μεσάνυχτα την πόρτα σ' άνοιξα. Ωχ να γείρω το, να γείρω το...

Βάτους κι αγκάθια

Βάτους κι αγκάθια Θα γίνω γης να με πατείς, γιοφύρι να περάσεις,
θα γίνω και γλυκομηλιά στον ίσκιο μου να κάτσεις. Να πέφτουν τ’ άνθη απάνω σου, τα μήλα στην...

Ποτέ μου δεν εζήλεψα

Ποτέ μου δεν εζήλεψα Ποτέ μου δεν εζήλεψα σ' αμπέλια σε περβόλια καλά περβόλια. Όσο ζηλεύω οι τσ' εδικούς όντε μονομεργιούνε περί του να 'ναι κι αδερφοί γή' όλο πρωτοξαδέρφια, γή...

Εξόρισέ με η μοίρα μου

Εξόρισέ με η μοίρα μου Εξόρισέ με η μοίρα μου σε δάση δασωμένα κάτω στη μαύρη θάλασσα στο μαύρο καλαμιώνα, εκειά που δυα είναι τα θεριά κι είναι...

Η Σιάτιστα

Η Σιάτιστα Μες στο χορό που σέρνουμε με πόθο και καμάρι κοπέλες που διακρίθηκαν στη λεβεντιά, στη χάρη. Είναι και μι λεβέντισσα πεντάμορφη πιασμένη όπου τη λένε Σιάτιστα στον κόσμο ξακουσμένη. Όχι δεν...

Ακρίτας

Ακρίτας Ακρίτας όντες έλαμνεν**, σην παραποταμέαν. Επέγνεν κι έρτον κι έλαμνεν, την ώρα πέντ' αυλάκια. Επέγνεν κι έρτον κι έσπερνεν, εννέα κότια σπόρον. Έρθεν πουλίν κι εκόνεψεν, ση ζυγονί την άκρα. Σκούται και...

Μαύρα μου χελιδόνια

Μαύρα μου χελιδόνια -Μαύρα μου χελιδόνια κι' oλόασπρα πουλιά, πολύ ψηλά πετάτε για χαμηλώσετε. Φέρτε μου καλαμάρι, φέρτε μου και χαρτιά, να γράψω στα φτερά σας, στα φτερούγια...

Εγώ ‘μαι του ψαρά ο γιός

Εγώ 'μαι του ψαρά ο γιός Εγώ 'μαι του ψαρά ο γιός, ο έμορφος και ταπεινός όπου πάω να ψαρέψω, μαύρα μάτια θα διαλέξω (δις) Παίρνω το...

Σε περιβόλι μοναχός

Σε περιβόλι μοναχός Σε περιβόλι μοναχός πως ζεις καημένε κρίνε; Σαν τον καημό της μοναξιάς άλλος καημός δεν είναι. Πολλοί καιροί με δέρνουνε μα οι κλώνοι μου δε σπούνε γιατί 'χω...

Μάνα και γιος

Μάνα και γιος Ο ήλιος βασιλεύει με σημάδι όμορφο νιο πηγαίνανε στον Άδη με ρόδα και μ' ανθούς τόνε στολίζουν δεξά μεριά του ʼΆδη τον καθίζουν Κι η μαύρη μάνα του τόνε γνωρίζει σημώνει δίπλα...

Φεγγαροπρόσωπη

Φεγγαροπρόσωπη Αχ μικρή φεγγαροπρόσωπη, του ήλιου θυγατέρα αμάν αμάν Αμάν άμαν άμαν άμανε Αχ συ μ' έκαμες κι αρνήθηκα και μάνα και πατέρα αμάν αμάν Αμάν άμαν άμαν...

Στον Άδη θα κατέβω

Στον Άδη θα κατέβω Στον Άδη θα κατέβω ] 3x μέσα στη γης να μπω ] 2x (ή "και στον Παράδεισο") Το Χάρο ν' ανταμώσω ] 3x δυο λόγια...

Πρωτοκοπέλα του χωριού

Πρωτοκοπέλα του χωριού Ώπα Χανιώτικη μου ροδαριά Κιαφέ μου Ρεθεμνιώτη, Κιαφέ μου Ρεθεμνιώτη και καστρινό μου γιασεμί χαλάλι σας η νιότη Χανιώτικη μου ροδαριά (χ2) και κρίνε καστρινέ μου (χ2) με- μέρα τελειωτικέ, σεβντά...

Δόντια πυκνά

Δόντια πυκνά Δόντια πυκνά και μαργαριταρένια (2) φωνή σαν τ' αηδονιού, στόμα χελιδονιού, όλον το Μάη λαλεί κι όλη την άνοιξη. Ωρέ μια Κυριακή και μια καλή ημέρα...

Γκάιντα μονή

Γκάιντα μονή Ήρθαν και μου είπαν μαυρομάτα μου, ήρθαν και μου είπαν πως δεν μ’ αγαπάς. Κι αν δεν μ’ αγαπάς, κι αν δεν μ’ αγαπάς, κι αν...

Ντελή παπά

Ντελή παπά Κούγω τον άνεμο κι αχάει, μωρέ παπά αχ Ντελή παπά. Τον κούγω να μαλώνει, Ντελή παπά λεβέντη. Τον κούγω να μαλώνει, Ντελή παπά λεβέντη. Με τα βουνά εμάλωνε, μωρέ παπά...

Τι να την κάμω μια καρδιά

Τι να την κάμω μια καρδιά Τι να την κάμω μια καρδιά θέλω να έχω κι άλλη Η μια να’ ναι για το σεβντά κι η...

Αλατσατιανή

Αλατσατιανή Τι να την κάνω τη ζωή τι να την κάνω τη ζωή αν είναι κι άλλη τόση Αλατσατιανή αν είναι κι άλλη τόση κατωχωριανή Σαν σε δω στο...

Βρε μαυραγορίτισσα

Βρε μαυραγορίτισσα Βρε μαυραγορίτισσα, είσαι πολύ μαγκίτισα κι όποιον θέλεις το τραβάς κοντά σου, Όλους μας μας ξεγελάς, κι όπου θέλεις τον πουλάς, μαύρη αγορά τον έρωτά σου. (δις) Έτσι θέλησα...

Αϊτέντς επαραπέτανεν

Αϊτέντς επαραπέτανεν Αϊτέντς επεριπέτανεν Ψηλά σα επουράνια Ούι αμάν αμάν. Είσεν τσαγγία κόκκινα Και το τσαρκούλ'νατ μαύρον Ούι αμάν αμάν. Εκράνε και σα κάρτσια του Παλικαρί βρασ(ι)όναν Ούι αμάν αμάν. Αϊτέ μ' για δωσ'...

Τώρα που στήσαν το χορό

Τώρα που στήσαν το χορό Τώρα που στή Μαρία μου, τώρα που στήσαν το χορό, τώρα που στήσαν το χορό, να ‘μαν κι εγώ να τραγουδώ. Να ‘μαν κι...

Πρώτος συρτός Χανιώτικος

Πρώτος συρτός Χανιώτικος Στη λύρας τα πατήματα στσι κόρδες του λαγούτου ξελησμονώ και τραγουδώ του ψεύτη κόσμου ετούτου. Ώφου καημένε μερακλή, βαθιά που ‘ναι η πληγή σου, στον κάτω κόσμο ακούγονται οι...