ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Χελιδόνα έρχεται

Χελιδόνα έρχεται Χελιδόνα έρχεται απ' τη Μαύρη Θάλασσα έκατσε και λάλησε: Μωρ' καλή νοικοκυρά σέβα, έβγα στο κελάρι, φέρε αυγά σαρακοστά και σχοινιά πεντηκοστά για να δέσουμε τον Μάρτη...

Σχίσθκιν

Σχίσθκιν Σχίσθκιν η γης κι η θάλασσα και μπαίνει ου ήλιος μέσα κι βγαίνει μία πέρδικα σαν ήλιος σαν φιγγάρι του παλικάρι αγνάντιψι την πιάνει απού του χέρι. Ν-άιντις κόρη μ'...

Πέντι πιδιά Πουλυγυρ’νά

Πέντι πιδιά Πουλυγυρ'νά Πέντι πιδιά Πουλυγυρνά κι τέσσιρα Νικιτιανά κι τρία Καλυβιώτικα στουν Ίσβουρου ανέβηναν. Ανέβηναν, κατέβηναν να δγιούν τις Ισβουριώτισσις του ποιά είν' η άσπρη κι η καλή του ποιά είν'...

ΘΡΑΚΗ

Πότε να ‘ρθή η άνοιξη

Πότε να 'ρθή η άνοιξη Πότε να 'ρθή η άνοιξη, να ρθη το καλοκαίρι, να βγάλω τα ποδήματα, να ποδηθώ τσαρούχια, -Κωστή μου βοϊβόντα- να πάρω δίπλα τα...

Δε σε θαρούσα, θάλασσα

Δε σε θαρούσα, θάλασσα Δε σε θαρούσα, θάλασσα, νερό να κατεβάσης και συ κατέβασες νερό μια θάλασσα γεμάτη, κατέβασες και μια μηλιά τα μήλα φορτωμένη. Κάνει τα μήλα...

Καραγατσιανή

Καραγατσιανή Πως χαράμισες τα νιάτας Καραγατσιανή (δις) παίρνοντας αυτόν τον άντρα κόρη ζηλευτή Είναι κρίμα τέτοια νιάτα Καραγατσιανή (δις) να ναι τόσο αδικημένα κόρη ζηλευτή Δεν μπορείς για να...

ΚΡΗΤΗ

Όταν μου λέει σ’ αγαπώ

Όταν μου λέει σ' αγαπώ Βρίχνομαι στην εντατική και απ' άλλους έμαθέ το κι έκατσε και ξεφάντωσε κοντό και χάρηκέ το. Βρέχει αστράφτει και βροντά, χαλάζι, καταιγίδες μόνο άμα 'ρθει στη...

Κράτα καλό λογαριασμό

Κράτα καλό λογαριασμό Κράτα καλό λογαριασμό καλέ μου Σού’λεγα κάθε μέρα Κι εσύ έπαιρνες τα λόγια μου – μωρό μου Και τά’δινες τ’αέρα Έπρεπε να χωρίσουμε – καλέ μου Μη...

Ο φυλακισμένος

Ο φυλακισμένος Φυλακισμένος βρίσκομαι και βαροδικασμένος μα η σκέψη γίνεται πουλί και φεύγει απού το κάστρο και τριγυρίζει λεύθερη σε όρη και λαγκάδια. Γρικά κουδούνια στις κορφές κι...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Γουρπάνη σ’ περιστέρα μ

Γουρπάνη σ' περιστέρα μ Γουρπάνη σ' περιστέρα μ' ανάσα μ' και αέρα μ' εσέν σ' εγκάλιοπο μ' σφιχτά θα κρατώ θα έχω σε σο γιανι μ' κι απόκουμπής απάνη...

Θάλασσα μαύρη Θάλασσα

Θάλασσα μαύρη Θάλασσα Θάλασσα Μαύρη Θάλασσα έναν παπόρ για στείλον επαίρνεν και φέρνε μεν σουμάς κ'εν ελεπάσε ολίγον Ας έτον και ας έλεπα τον τόπο ντ'εγεννέθα, μερ έμνε, μερ ετράνινα κ'ατώρα, μερ...

Ο Μάραντον

Ο Μάραντον Τον Μάραντον χαρτίν έρθεν, θα πάγει σην στρατείαν την νύχταν πάει σον μάστοραν, την νύχταν μαστορεύει κόφτ' ας τ' ασήμι πέταλα, κι ας το χρυσάφ'...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Μέρμηγκας

Μέρμηγκας Πού πας καημένε Μέρμηγκα, καλέ μέρμηγκα, βρε που πας, βρε που πας κατακαημένε, με τ' αλέ - με τ' αλέτρι φορτωμένε. Μα εγώ έχω αμπέλια στη Βλαχιά,...

Το αρφαβητάρι τση αγάπης

Το αρφαβητάρι τση αγάπης Από τ΄α από τ΄ αλφα θε ν αρχίσω κόρη μου κορη μου να σ΄αγαπήσω Βη- μωρέ βήτα, βέβαια σου λέω Βήτα βέβαια στο λέω, πως...

Κάθε Σεπτέμβρη

Κάθε Σεπτέμβρη Τα φύλλα ντύνονται χρυσά, να ταξιδέψουν, βαλίτσες ετοιμάζουν τα πουλιά. Τα μάτια ακόμα μια φορά, θα σημαδέψουν, τους ίδιους δρόμους , που δε βγάζουν πουθενά. Κάθε Σεπτέμβρη,...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Είχα ένα περιβολάκι

Είχα ένα περιβολάκι Είχα ένα περιβολάκι, έμμορφο και μικρουλάκι. Είχε γύρω γύρω αφάνες και στη μέση ματζουράνες. Είχε μια μηλιά στη μέση, που απ' τα μήλα πάει να πέσει Πάει κι...

Μαύρα μάτια στο ποτήρι

Μαύρα μάτια στο ποτήρι Μαύρα μά-, καλέ κοντούλα, μαύρα μάτια στο ποτήρι. Μαύρα μάτια στο ποτήρι, γαλανά στο παραθύρι. Δώσ’ μου τα, καλέ κοντούλα, δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω. Δώσ’...

Έλα ύπνε κοίμησέ το

Έλα ύπνε κοίμησέ το Έλα ύπνε κοίμησέ το και γλυκά νανούρισέ το, έλα ύπνε από τη Χιό κι αποκοίμα μου το γιο. Έλα ύπνε κοίμησέ το και γλυκά νανούρισέ το, έλα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Μια τέτοια νύχτα πριν από χρόνια

Μια τέτοια νύχτα πριν από χρόνια Μια τέτοια νύχτα πριν από χρόνια Κάποιος περπάτησε μόνος Δε ξέρω πόσα λασπωμένα χιλιόμετρα Κάποιος περπάτησε μόνος Νύχτα και συννεφιά, χωρίς άστρα Πήγαινε το...

Τα παλιά μου βάσανα

Τα παλιά μου βάσανα Τα παλαιά μου βάσανα πε- περά-, καλέ, περάσανε και πάνε λελαλέ κι αμάν αμάν Τα παλαιά μου βάσανα Τα τωρινά γενήκανε φί- φίδια καλέ, φίδια για...

Ο κυρ-βοριάς

Ο κυρ-βοριάς Ο κυρ-βοριάς - βάστα Παναγιά- εμήνυσε σ' όλων των καραβιώνε "Όσα καράβια βρίσκεστε στη μέση του πελάγου τόσα λιμάνια πιάσετε γιατί θε να φυσήξω" Κι όσα καράβια το 'κουσαν 'λάσουν...

Κανελόριζα

Κανελόριζα Κάτω στο γιαλό, κάτω στο περιγιάλι ] 2x κόρην α-, κόρην αγαπώ ] 2x Κόρην αγαπώ, ξανθή και μαυρομάτα ] 2x δώδεκα, δώδεκα ετών ] 2x Δώδεκα ετών,...

Μάνα, γιατί εποίν’νες με;

Μάνα, γιατί εποίν’νες με; Μάνα, γιατί εποίν’νες με αΐκον πονεμένον Όλι͜α τα καρδι͜άς χ̌αίρουνταν τ’ εμόν πάντα κλαμένον Για δώστε με -ν- έναν μαχ̌αίρ’ ας έν’ κι...

Πατινάδα Απειράνθου

Πατινάδα Απειράνθου Πλαγιάζω για να κοιμηθώ κι ο λογισμός με δέρνει ο ήλιος βγαίνει στα βουνά κι ο ύπνος δεν με παίρνει έρχεται συχνά στα όνειρά μου και μ' αναστατώνει -ρα...

Η Σιάτιστα

Η Σιάτιστα Μες στο χορό που σέρνουμε με πόθο και καμάρι κοπέλες που διακρίθηκαν στη λεβεντιά, στη χάρη. Είναι και μι λεβέντισσα πεντάμορφη πιασμένη όπου τη λένε Σιάτιστα στον κόσμο ξακουσμένη. Όχι δεν...

Τι σε μέλει εσένανε

Τι σε μέλει εσένανε Τι σε μέλει εσένανε από πού είμαι εγώ ] 2x Από το Καρατάσι, φως μου, ή απ’ το Κορδελιό ] 2x Τι σε...

Καραμπεριά

Καραμπεριά Καραμπεριά συνάχτηκε στο Φώτο τον Τζαβέλα. Πήραν κρασί, πήραν ρακί γιόμισαν μια βαρέλα. Χαλασιά σ’ καραμπεριά, με τα γλέντια σ’ τα πολλά. Χαλασιά σ’ καραμπεριά, μέρα νύχτα στα βιολιά. Είχαν μεζέ που...

Κωσταντή, βρε Κωσταντη

Κωσταντή, βρε Κωσταντη, Κουσταντή, βρε Κουσταντη, Κουσταντή, καλό παιδί, (δις) πέρνα να περάσουμι, πέρνα να, βρε, πέρνα να, πέρνα να περάσουμι (δις) δω στουν πέρα μαχαλά και στην κάτου γειτονία. Άρισες δεν...