ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Του ναύτη η μάνα

Του ναύτη η μάνα Του ναύτη η δόλια η μάνα ζύμωνε λέει, τον γιο της παξιμάδι και με τα δάκρυα η δόλια ζύμωνε και με τα μοιρολόγια. Τον...

Χελιδόνα έρχεται

Χελιδόνα έρχεται Χελιδόνα έρχεται απ' τη Μαύρη Θάλασσα έκατσε και λάλησε: Μωρ' καλή νοικοκυρά σέβα, έβγα στο κελάρι, φέρε αυγά σαρακοστά και σχοινιά πεντηκοστά για να δέσουμε τον Μάρτη...

Τώρα που στήσαν το χορό

Τώρα που στήσαν το χορό Τώρα που στή Μαρία μου, τώρα που στήσαν το χορό, τώρα που στήσαν το χορό, να ‘μαν κι εγώ να τραγουδώ. Να ‘μαν κι...

ΘΡΑΚΗ

Μια Πασχαλιά

Μια Πασχαλιά Μια Πασχαλιά και μια λαμπρή, μια πίσημον ήμερα -Αλεξαντρή- Μπροστά πάει Αλέξαντρος και πίσω θυγατέρα τ', � -Αλεξαντρή. Κι σαν την ειίι η εκκλησιά ρίχνει τα κεραμίδια...

Λεν, ήρθι , Μάης

Λεν, ήρθι , Μάης Λεν, ήρθι , Μάης κι Άνοιξη, λεν, ανθίζουν τα τριαντάφυλλα, ανθίζουν τα τριαντάφυλλα, τα μοσχομυρισμένα. Λεν, άσπρο τριαντάφυλλο φορώ κι θέλου να του βάψου. Κι' αν θα...

Αλέξανδρος ο βασιλιάς

Αλέξανδρος ο βασιλιάς Αλέξανδρος βρε αμάν αμαν Αλέξανδρος ο βασιλιάς Αλέξης ανδριουμένους κι η μικρουκουσταντίνους Μαζί έτρουγαν κι αμάν αμάν μαζί έτρουγαν μαζί έπιναν μαζί χαρακουπιούνταν Αλέξης αντριουμένους Ακούν...

ΚΡΗΤΗ

Ήθελα να ‘χα δύναμη

Ήθελα να 'χα δύναμη Ήθελα να 'χα δύναμη ποτέ να μην αφήσω το πλοίο απου σε έφερε να σε γιαγείρει οπίσω. Ήθελα να 'χα δύναμη τόση που να μπορούσα την ώρα...

Ήθελα και να κάτεχα (Όμορφα στόλισ’ ο Θεός τον κόσμο)

Ήθελα και να κάτεχα (Όμορφα στόλισ' ο Θεός τον κόσμο) Ήθελα και να κάτεχα την εμορφή του κόσμου, το πώς επλάθη ο ουρανός πώς θεμελιώθη ο...

Ερωτόκριτος (Μέρος πρώτο στ. 629-632, 641-643)

Ερωτόκριτος (Μέρος πρώτο στ. 629-632, 641-643) Επλήθαινεν η παίδα* τση κι η πείραξή* τση η τόση, κι ήπασκεν* όσο το μπορεί την παίδα ν’ αλαφρώσει, να συνηφέρει...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Ο Κιμισκής

Ο Κιμισκής Γιάννες εποίκεν κάλεσμα Γιάννες εποίκεν γάμον Λαλεί και τ' άστρα τ' ουρανού λαλεί της γης τα φύλλα. Τον βασιλέα παράνυφον το γιό τ' άτ' 'φλαμπουριάτεν τον Κιμισκήν κι ελάλεσεν, τον...

Μαυρά είν’ τα μαλλία σ’

Μαυρά είν' τα μαλλία σ' Τα τσ̌απράζι͜α τ’ ομματόπα σ’ και -ν- ατά τα τσ̌αλιμόπα σ’ Τα χαρίσματα ούλι͜α έ͜εις ατα, πουλί μ’, εσύ Παλαλώντς τα παιδία ρούζ’νε απέσ’ ση...

Σο Παρακάθ και Μουχαπέτ

Σο Παρακάθ και Μουχαπέτ Σο παρακαθ και μουχαπετ καθα βραδον παρεας η λυρα παιζ και φαγοποτ με κρομιδ και ελεας Παρακαθια μουχαπετια και ενα τσιζιν σα τερτια παρακαθια...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Κάλαντα Κεφαλλονίτικα Πρωτοχρονιάς

Κάλαντα Κεφαλλονίτικα Πρωτοχρονιάς Άγιος Βασίλης έρχεται Γενάρης ξημερώνει ο μήνας που μας έρχεται το χρόνο φανερώνει. Τρα λα λα λα λα λα λα λα λα Τρα λα λα λα λα...

Κάλαντα του Πάσχα

Κάλαντα του Πάσχα Κέρκυρα καλορίζικη τρισδυοχαριτωμένη που τ'όνομά σου ακούγεται σ'όλη την οικουμένη πέρασε η σαρακοστή που ήταν εφτά βδομάδες κι ήρθαμε να σας φέρουμε καλές σας εορτάδες Η...

Απόψε την κιθάρα μου

Απόψε την κιθάρα μου Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες (Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες) και στα καντούνια περπατώ, για τσ' όμορφες κοπέλες (και στα...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Άσπρη βαρκούλα

Άσπρη βαρκούλα Άσπρη βαρκούλα του ψαρά γιατί είσαι στολισμένη; -Με στόλισε η μάνα μου στη μαύρη γη με στέλνει. Μη με πλακώνεις ουρανέ, μη με σκεπάζεις χώμα γιατί εγώ τα νιάτα...

Μια αυγούλα θε’ να σηκωθώ

Μια αυγούλα θε' να σηκωθώ Μια αυγούλα θε' να σηκωθώ να μπω σε περιβόλι να κόψω μήλο απ' τη μηλιά, κυδώνι της αγάπης. Να κόψω κι ένα λιόφυλλο να παίξω...

Έβγα ήλιε μ’ έβγα

Έβγα ήλιε μ' έβγα Έβγα ήλιε μ’ έβγα, έβγα ήλιε μ’ έβγα έβγα ήλιε μ’ έβγα, έβγα λιγουλάκι. Έβγα ήλιε μ’ έβγα, έβγα λιγουλάκι για να σιργιανίσουμε μες...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Δεν μπορώ μανούλα μ

Δεν μπορώ μανούλα μ Δεν μπορώ μανούλα μ’, δεν μπορώ, αχ συρε να φέρεις το γιατρό. Αχ συρε να φέρεις το γιατρό, μην πεθάνω η δόλια και χαθώ. Αγάπησα...

Κάτω στα έξι μάρμαρα

Κάτω στα έξι μάρμαρα Κάτω στα έξι μάρμαρα στα έξι μαρμαρέτσια, δεν μπορώ η μαύρη, δεν μπορώ, αει χάνομαι. Εκεί 'ναι κόρη άρρωστη βαριά για να πεθάνει, δεν μπορώ η μαύρη, δεν...

Το πλατανιώτικο νερό

Το πλατανιώτικο νερό Να 'χα νερό απ' τον πλάτανο κρασί απ' την κολώνα να 'χα και την αγάπη μου να τη φιλώ στο στόμα Το πλατανιώτικο νερό ειν' του χωριού...

Αλέξανδρος ο βασιλιάς

Αλέξανδρος ο βασιλιάς Αλέξανδρος βρε αμάν αμαν Αλέξανδρος ο βασιλιάς Αλέξης ανδριουμένους κι η μικρουκουσταντίνους Μαζί έτρουγαν κι αμάν αμάν μαζί έτρουγαν μαζί έπιναν μαζί χαρακουπιούνταν Αλέξης αντριουμένους Ακούν...

Ξανθιά και μαυρομάτα

Ξανθιά και μαυρομάτα Άιντε μωρ' ξανθιά και μαυρομάτα άιντε πού τα βρήκες τέτοια νιάτα; Άιντε πού τα βρήκες; τι τα κάνεις; άιντε βάλθηκες να με τρελάνεις. Άιντε είναι δικά...

Ούτε στην Πόλη ούτε στην Ασία

Ούτε στην Πόλη ούτε στην Ασία Ούτε στην Πόλη ούτε στην Ασία, άλλην δεν είδα σαν την Ασπασία Μαύρα έχει μάτια και μεγάλα, ζυμωμένα με μέλι και με...

Πανώρια στέκει η λευτεριά

Πανώρια στέκει η λευτεριά Πανώρια στέκει η λευτεριά στον Ψηλορείτη απάνω και σωτηρά ανατολικά την Κύπρο σκλαβωμένη και καρτερεί και καρτερεί με την ψυχή στα δόντια πότε θα...

Θεέ μ’ ασήν ανατολήν

Θεέ μ' ασήν ανατολήν Μέρ' εν μάνα μ' ο αδελφό μ'; Μέρ' εν μέρ' κοιμάται; Γιαμ κι ζει και γιαμ κι ελεπ'; Και γιαμ κι αφουκράται; Μέρ' εν μάνα...

Σα κρεβάτια μάνα κοίμε

Σα κρεβάτια μάνα κοίμε Σα κρεβάτα̤, μάνα, κείμαι και πονώ Και του χρόνου αΐκα ώρας ’κι θα ζω Έρχουνταν γιατροί, μανίτσα μ’, και τερούν Και τ’ εμόν τον πόνον,...

Η τράτα μας η κουρελού

Η τράτα μας η κουρελού Η τράτα μας η κουρελού η χιλιομπαλωμένη όλο την εμπαλώναμε κι αυτή ήταν ξεσκισμένη Εβίρα μια στα πανιά βρε πήρα δυο στο χωριό βρε πήρα τρεις...