ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Η Λαφίνα

Η Λαφίνα Όλα τα λάφια που βοσκούν όλα δροσολογιούνται Και μια λαφίνα ταπεινή δεν πάει μαζί με τ' άλλα Μόνο στ' απόσκια περπατεί, τ' απόζερβα αγναντεύει Κι όπου...

Σύρμου μ’ μαλαματένιο

Σύρμου μ' μαλαματένιο Πέρα σε ΄κείνο το βουνό Σύρμου μ΄μαλαματένιο μου πέρα σε ΄κείνο το βουνό άιντε παιδιά μου γυαλό γυαλό Γιέ μ΄στα δώ- γιε μ΄στα δώθε...

Ένα μήλο κόκκινο

Ένα μήλο κόκκινο Ένα μήλο κόκκινο σε τούτο το τραπέζι πέφτει ο άνθος πέφτει ο μόσχος και μοσχοβολάει ο τόπος. Γύρισε βρε Δέσποινα φίλα τη γείτονά σου τη Γιώτα που 'χεις...

ΘΡΑΚΗ

Από ξένο μέρος κι’ από μακρυνό

Από ξένο μέρος κι' από μακρυνό Από ξένο μέρος κι' από μακρυνό ήρθ' ενα κορίτσι δώδεκα χρονώ. Με τις μαργιολές μου το μαργιόλεψα και στα γόνατα μου το...

Σαράντα μέρες σαράντα νύχτες

Σαράντα μέρες σαράντα νύχτες Σαράντα μέρες σαράντα νύχτες Κι η Παναγιά μας κοιλοπονούσι Κοιλοπονούσι παρακαλούσι τους Αποστόλους,τους Αρχαγγέλους Κι οι Αποστόλοι μαμές γυρεύουν κι οι Αρχάγγελοι για μύρου τρέχουν Κι ως...

Αραδιαστήτι στου χορό.

Αραδιαστήτι στου χορό. Αραδιαστήτι, αμάν γκέλ-αμάν. αραδιαστήτι στου χουρό. Αραδιαστήτι στου χουρό, να διώ την κόρη π' αγαπώ. Να διώ την κόρη, αμάν γκέλ-αμαν, να διώ την κόρη π' αγαπώ, να...

ΚΡΗΤΗ

Ερωτόκριτος (Ρίζες)

Ερωτόκριτος (Ρίζες) Τσι περαζόμενους καιρούς που οι Έλληνες ορίζα κι οπού δεν είχ' η πίστη τως θεμέλιο μηδέ ρίζα, τότε μια αγάπη μπιστική στον κόσμο εφανερώθη κι εγράφτη...

Πρώτος συρτός Χανιώτικος

Πρώτος συρτός Χανιώτικος Στη λύρας τα πατήματα στσι κόρδες του λαγούτου ξελησμονώ και τραγουδώ του ψεύτη κόσμου ετούτου. Ώφου καημένε μερακλή, βαθιά που ‘ναι η πληγή σου, στον κάτω κόσμο ακούγονται οι...

Τρεις καλές γειτόνισσες

Τρεις καλές γειτόνισσες Τρεις καλές γειτόνισσες, Κι οι τρεις Μελιδονιώτισσες, Στην ταβέρνα παν να πιούνε, Τσιστροκόλλυβα βαστούνε. Βρίστουνε τον ταβερνιάρη, Κι εκοπάνιζε λινάρι. Σήκ’ απάνω, ταβερνάρη, και παραίτα το λινάρι. Βάλε μας κρασί...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Σην αύλιας στράταν ένοιξα

Σην αύλιας στράταν ένοιξα Επαίραν’ το μικρόν τ’ αρνί μ’ και πάνε στεφανούνταν’ σα σκάλας τη εκκλησίας ατοί να παλαλούνταν. Έπαιζα και τραγώδνα εγώ ψύκα μ’ ση γειτονία σ’ εφουκρούζνε και...

Τη θάλασσας το νερόν

Τη θάλασσας το νερόν Τη θάλασσας το νερόν Αλικόν εν αλικόν Τη κουτσής το φίλεμαν Σον μπεκιάρ εν γιατρικόν. Να αλί εμέν να αλί Σο κιφάλι μ' κάτ' λαλεί Τ' έμορφον...

Κάλαντα Χριστουγέννων Πόντου

Κάλαντα Χριστουγέννων Πόντου Χριστός γεννέθεν, χαρά στον κόσμον, α, καλή ώρα καλήν ημέραν, α, καλόν παιδίν οψές γεννέθεν, οψές γεννέθεν, ουρανεστάθεν. Τον εγέννησεν η Παναΐα, τον ανέσταισεν Αειπαρθένος, εκαβάλλκεψεν χρυσόν πουλάριν, εκατήβεν...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Μηλιά – Λευκάδα

Μηλιά - Λευκάδα μηλιά μ' που σε στον εγκρεμό τα μήλα φορτωμένη, μηλιά μ' γιέ μ' τα μή-, μηλίτσα μου, γιέ μ' τα μήλα σου ριμπεύομαι * τα μήλα...

Μέρμηγκας

Μέρμηγκας Πού πας καημένε Μέρμηγκα, καλέ μέρμηγκα, βρε που πας, βρε που πας κατακαημένε, με τ' αλέ - με τ' αλέτρι φορτωμένε. Μα εγώ έχω αμπέλια στη Βλαχιά,...

Οι μέρες τση βδομάδας

Οι μέρες τση βδομάδας Ω! Κυριακή (2) και βράδιωσε Ω! Κυριακή και βράδιωσε, ξημέρωσε Δευτέρα. (2) Κι όπ΄ αγαπάει (2) στη γειτονιά Κι όπ΄ αγαπάει στη γειτονιά, τη...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Μισεύεις Γιώργη

Μισεύεις Γιώργη Μισεύεις Γιώργη , βρε Γιώργη σήμερα. Πηγαίνεις για τον Άδη και θα βρεις φίλους, βρε Γιώργη κι αδελφούς να περπατάς αντάμα.

Αλωνίσταινα

Αλωνίσταινα Βουνά της Αλωνίσταινας γιατί βουρκώσατε πολύ γιατί είστε δακρυσμένα Μην ο Βοριάς σας φύσηξε μην ο βαρύς Χειμώνας; Μήτε ο βοριάς μας φύσηξε μήτε ο βαρύς Χειμώνας. Μπραήμ πασάς εφάνηκε...

Έλα ύπνε κοίμησέ το

Έλα ύπνε κοίμησέ το Έλα ύπνε κοίμησέ το και γλυκά νανούρισέ το, έλα ύπνε από τη Χιό κι αποκοίμα μου το γιο. Έλα ύπνε κοίμησέ το και γλυκά νανούρισέ το, έλα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Βρε τι μάγκας που ‘μαι γω

Βρε τι μάγκας που 'μαι γω Βρε τι μάγκας που 'μαι γω το κρασί πως το τραβώ έλα αγάπη μου χρυσή για να πίνουμε μαζί Στην ταβέρνα όταν μπω και...

Όνειρα μελαγχολικά

Όνειρα μελαγχολικά Όνειρα μελαγχολικά όνειρα σκοτωμένα, όνειρα που πεθαίνουνε είναι η ζωή μου εμένα. Μια χάρη Θεέ μου σου ζητώ κάντην αν εμπορέσεις, κείνα τα μάτια π' αγαπώ ποτέ μην τα πονέσεις. Αυτά...

Κάτω στην Άγια Μαρίνα

Κάτω στην Άγια Μαρίνα Κάτω στην Άγια Μαρίνα και στην Παναγιά (δις) Δώδεκα χρονών κορίτσι άιντε πάει καλόγρια (δις) Με σταυρούς με κομπολόγια πάει στην έκκλησια (δις) Ούτε...

Πατρίδα μ αραεύω σε

Πατρίδα μ αραεύω σε Πέντε οσπίτι͜α έχτισα κι ασ’ όλια ξεσπιτούμαι Πρόσφυγας είμαι ας σο κουνίν Θεέ μ’, θα παλαλούμαι Πατρίδα μ’, αραεύω σε άμον καταραμένος Σα ξένα είμαι Έλληνας και σην...

Παν τα πουλάκια στη βοσκή

Παν τα πουλάκια στη βοσκή Παν τα πουλάκια στη βοσκή κι' οι όμορφες στο πλέμα, χαϊδεμένο μου πουλί Πήρα και γω το γλήγορο να πα να τον...

Χαλάι (άγγελος με τα φτερά)

Χαλάι (άγγελος με τα φτερά) Άγγελος με τα φτερά και με τον σταυρόν σο χερ’ έρθεν και εμέντζεν μας με τ’ άγριον το χαπέρ’ Θα παίρομε την οδόν ο Θεόν...

Μας ήρτεν η Πρωτοχρονιά

Μας ήρτεν η Πρωτοχρονιά Μας ήρτεν η Πρωτοχρονιά σας εύχομαι χρόνια πολλά, σας Εύχομαι ευτυχία, και του χρόνου με υγεία. -Φίλοι μ', αν έχετε παιδιά κι αν λείπουνε στην ξενιτειά, σας...

Θωμαή

Θωμαή Στη σκάλα π' ανεβαίνεις και στα σκαλώματα, (2) όλο το νου σου βάζεις, Θωμαή μ', στα στεφανώματα. (2) Στη σκάλα π' ανεβαίνεις, το πρώτο το σκαλί,...

Ξενιτεμένα μου πουλιά

Ξενιτεμένα μου πουλιά Ωρέ ξενιτεμένα μου πουλιά, πο πο, στο κόσμο σκορπισμένα. Η ξενιτιά σας χαίρεται, πο πο, τα νιάτα τα γραμμένα. Χωρίς γυναίκα και παιδιά, πο πο, χωρίς γονιούς...

Μηλιά – Λευκάδα

Μηλιά - Λευκάδα μηλιά μ' που σε στον εγκρεμό τα μήλα φορτωμένη, μηλιά μ' γιέ μ' τα μή-, μηλίτσα μου, γιέ μ' τα μήλα σου ριμπεύομαι * τα μήλα...