ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Όσα βουνά κι αν πέρασα

Όσα βουνά κι αν πέρασα Όσα βουνά κι αν πέρασα, όλα τα παραγγέλνω, βουνά μ' να μη, βουνά μ' να μη χιονίσετε, βουνά μ' να μη χιονίσετε, κάμποι μην...

Μεσ’ στη νύχτα περπατούσα

Μεσ' στη νύχτα περπατούσα Μεσ' στη νύχ-, μεσ' στη νύχτα περπατούσα, σκοτεινά, σκοτεινά χωρίς φεγγάρι, σκοτεινά, σκοτεινά χωρίς φεγγάρι, την αγά-, την αγάπη μου γυρεύω. Την αγά-, την αγάπη...

Μόια βάια τσέσα – Λιπαρό Πέλλας

Οι στίχοι: Μόια βάια τσέσα, πάουνα σου βίνου τάκα ιε μόιετο σάρτσε, πάουνου γιάντουβι. Γιάντουβι, γιάντουβι, πάουνου γιάντουβι. Ντάι ντα πίαμ μίλα μάμο, ντα σα ουπίαμ, γιαντουβίτε μίλα μάμο,...

ΘΡΑΚΗ

Που πας, πουλί μου, δεν το λες

Που πας, πουλί μου, δεν το λες Που πας, πουλί μου, δεν το λες, τι 'ναι το ντέρτι σου και κλαις; Πού πας και πού θα μείνης και...

Αχ Μανιώ μου

Αχ Μανιώ μου Αχ Μανιώ μου και Ντουντού μου και χρυσό μου όνομα ήθελα να σ' ιστορίσω στον οντά μου κόνισμα αχ Μανιώ μου Για ν' ανοίγω να σε βλέπω την...

Το καραβάκι μ’, Σανταλένια μ’ χάιντε

Το καραβάκι μ', Σανταλένια μ' χάιντε Το καραβάκι πού 'ρχεται 'πο μέσα 'πο την Πόλη -το καραβάκι μ', Σανταλένια μ' χάιντε, κλαίει καρδιά μ' και δε μερώνει, Μέσα...

ΚΡΗΤΗ

Μάνα κι αν έρθουν οι φίλοι μου

Μάνα κι αν έρθουν οι φίλοι μου Μάνα κι αν έρθουν οι φίλοι μου κι αν έρθουν και δικοί μας. Να μη τους πεις κι απόθανα να τους...

Τον ξένο με τον μαύρο του

Τον ξένο με τον μαύρο του Ξένο εκαβαλίκεψε να πάει στην καλή του πιάνε τον μέρες βροχερές και νύχτες με τα χιόνια δεν είχε με τα ποιό...

Τα δάκρυα είναι δυο λογιώ

Τα δάκρυα είναι δυο λογιώ Ξύπνα κι ο έρωτας περνά από τη γειτονιά σου, ζουμπούλι μου. Χρυσή κορδέλα σου κρατεί να δέσεις τα μαλλιά σου, ζουμπούλι μου. Στο βορεινό...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Ζωγραφιά

Ζωγραφιά Να έμνεν έναν πετούμενον σο ορμάν απές πουλόπο μ' Κλαδίν κλαδίν επέτανα και εράευα τ' αρνόπο μ' Γουρπάνι σ' ζωγραφία Λάσκεσαι σα ρασία Κανείται αρ' όσον έπιες Αΐκα νερά τα κρύα. Γουρπάνι...

Γετίμ Ογλής

Γετίμ Ογλής Ν' αηλί εσέν Γετίμ Ογλή επέθανεν ο κύρ' ισ' με τη κυρού σ' το θάνατον εχάθεν το χατήρ ισ' Ν' αηλί εσέν Γετίμ Ογλή εχάθεν...

Την πατρίδα μ’έχασα

Την πατρίδα μ'έχασα Την πατρίδα μ' έχασα Έκλαψα και πόνεσα Λύουμαι κι' αροθυμώ, όι - όι Ν' ανασπάλω κι' επορώ Τα ταφία μ' έχασα Ντ' έθαψα κι' ενέσπαλα Τ' εμετέρτς αναστορώ,...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Κάλαντα του Πάσχα

Κάλαντα του Πάσχα Κέρκυρα καλορίζικη τρισδυοχαριτωμένη που τ'όνομά σου ακούγεται σ'όλη την οικουμένη πέρασε η σαρακοστή που ήταν εφτά βδομάδες κι ήρθαμε να σας φέρουμε καλές σας εορτάδες Η...

Πέρδικα

Πέρδικα Εδώ σ' αυτή την γειτονιά στην παρακάτω ρούγα τη φωλιά της έχτισε μια πέρδικα μικρούλα (πώς ηθελά πολύ να την παινέψω με λουλούδια του Μαιού στεφάνια να...

Ο πικραμένος

Ο πικραμένος Θ΄ αρχίσω πικραμένος, θ΄ αρχίσω πικραμέ- θ΄ αρχίσω πικραμένος τα πάθη μου να ειπώ. Θ΄ αρχίσω πικραμένος τα πάθη μου να ειπώ για μια ξανθομαλλούσα, την...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Είχα ένα περιβολάκι

Είχα ένα περιβολάκι Είχα ένα περιβολάκι, έμμορφο και μικρουλάκι. Είχε γύρω γύρω αφάνες και στη μέση ματζουράνες. Είχε μια μηλιά στη μέση, που απ' τα μήλα πάει να πέσει Πάει κι...

Στέκω και συλλογίζομαι

Στέκω και συλλογίζομαι Στέκω και συλλογίζομαι σαν τι χαρτί να ανοίξω Να ανοίξω το χαρούμενο εγώ χαρά δεν έχω Άνοιξα το λυπητερό που το`χω μαθημένο Κι από μια...

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου Χριστούγεννα, Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου, για βγάτε, δέτε, μάθετε, πως ο Χριστός γεννάται. Γεννάται κι αναθρέφεται, με μέλι και με γάλα, το μέλι τρων οι άρχοντες, το γάλα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Αναδιαβαίνει το πουλί

Αναδιαβαίνει το πουλί Αναδιαβαίνει το πουλί, αναδιαβαίν' τ' αηδόνι, αφήνει γεια στη μάνα της και σ' όλοι τοις γειτόνοι. Δεν είδανε τα ματιά μου τέτοια μαυροματούσα, τέτοια σιγανομίλητη,...

Έμορφη γλυκειά πολίτισσά μου

Έμορφη γλυκειά πολίτισσά μου Έμορφη γλυκιά Πολίτισσά μου μού 'χεις κάψει φώς μου την καρδιά μου αχ με τα τσαχπίνικά σου μάτια μου 'χεις κάνει την καρδούλα μου...

Ποιητάρης

Ποιητάρης Που δύσην ως ανατολήν κι από Βοράν ως Νότον κι από τα πέρατα της γής τον κόσμο προσκαλώ τον. Δώστε μου λλίην ακρόαση για να σας...

Έβγα ήλιε μ’ έβγα

Έβγα ήλιε μ' έβγα Έβγα ήλιε μ’ έβγα, έβγα ήλιε μ’ έβγα έβγα ήλιε μ’ έβγα, έβγα λιγουλάκι. Έβγα ήλιε μ’ έβγα, έβγα λιγουλάκι για να σιργιανίσουμε μες...

Στον Άδη θα κατέβω

Στον Άδη θα κατέβω Στον Άδη θα κατέβω ] 3x μέσα στη γης να μπω ] 2x (ή "και στον Παράδεισο") Το Χάρο ν' ανταμώσω ] 3x δυο λόγια...

Το αναρώτημα για την κόρη

Το αναρώτημα για την κόρη Άστρι μου κι αστρίτσι μου κι αυγερινέ κι ασπερινέ και χρυσοπράσινε μ' αϊτέ ήρθε το ξημέρωμα το καλό ξημέρωμα κι ηύρε μ’ επά στη γειτονιά, και...

Αλέξανδρος ο βασιλιάς

Αλέξανδρος ο βασιλιάς Αλέξανδρος βρε αμάν αμαν Αλέξανδρος ο βασιλιάς Αλέξης ανδριουμένους κι η μικρουκουσταντίνους Μαζί έτρουγαν κι αμάν αμάν μαζί έτρουγαν μαζί έπιναν μαζί χαρακουπιούνταν Αλέξης αντριουμένους Ακούν...

Έμαθα πως παντρεύεσαι

Έμαθα πως παντρεύεσαι Έμαθα πως παντρεύεσαι, με γεια σου με χαρά σου. Όλοι θα ‘ρθουν στο γάμο σου κι εγώ στη γειτονιά σου, κι εγώ στη γειτονιά σου. Εσύ ‘σουνα...

Μελαχρινό μου πρόσωπο

Μελαχρινό μου πρόσωπο Μελαχρινό μου πρόσωπο, ματάκια μενεξέδες για σένα γλυκοτραγουδούν τα αηδόνια στους μπαξέδες. Χόρευε μη κάνεις νάζι κι άλλη νέα δε σου μοιάζει κι άλλη νέα...

Σήμερα Γιώργη ‘μ Πασχαλιά

Σήμερα Γιώργη 'μ Πασχαλιά Σήμερα Γιώργη 'μ Πασχαλιά Γιωργάκη 'μ - Γιωργάκη 'μ σήμερα πανηγύρι Γιωργάκη 'μ και λεβέντη 'μ Σήμερα αλλάζουν τα παιδιά Γιωργάκη 'μ - Γιωργάκη 'μ και βγαίνουν...