ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Άνοιξαν τα δέντρα ούλα

Άνοιξαν τα δέντρα ούλα Άνοιξαν τα δέντρα ούλα κι οι αμυγδαλιές (δις) αλήθεια είν΄ αγάπη μου σ΄ αγαπώ Άνοιξι κι ιγώ ο μπαξέ(νε)ς μου μόν΄ παράμορφα (δις) αλήθεια είν΄ αγάπη...

Εννιά χατζήδες κίνησαν

Εννιά χατζήδες κίνησαν Εννιά χατζήδες κίνησαν στο χατχηλίκ' να πάνε, ένας χατζής αρρώστησε βαριά για να πεθάνει. -Τι έχεις χατζή μ' και δεν μπορείς και βαριαναστενάζεις; -Αν πάτε στη γυναίκα μου στα έρημα...

Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Μακεδονίας

Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Μακεδονίας Ήρθε πάλι νέο έτος εις την πρώτη του μηνός ήρθα να σας χαιρετίσω δούλος σας ο ταπεινός. Ο Βασίλειος ο Μέγας, ιεράρχης θαυμαστός εις την...

ΘΡΑΚΗ

Άναψε το φαναράκι

Άναψε το φαναράκι και κατέ-τρία λαλαλαρόμ και κατέ-και κατέβα στο γιαλό λύσε μας το παλαμάρι πήρ' αέ-τρία λα-λα λα-ρόμ πήρ' αέ-πήρ' αέρας να διαβώ. -Σ' έλυσα το παλαμάρι άντε ξέ-τρία λαλαλαρόμ άντε...

Δε σε θαρούσα, θάλασσα

Δε σε θαρούσα, θάλασσα Δε σε θαρούσα, θάλασσα, νερό να κατεβάσης και συ κατέβασες νερό μια θάλασσα γεμάτη, κατέβασες και μια μηλιά τα μήλα φορτωμένη. Κάνει τα μήλα...

Ψαράκια τηγανίζεις

Ψαράκια τηγανίζεις Ψαράκια τηγανίζεις κάτω στο μαγειρείο, άφησ' τα να καγούνε κι' έβγα να σε δω. Ψαράκια τηγανίζεις κι αλευρώνεις τα, και πιάνεις τα βυζιά σου και λερώνεις...

ΚΡΗΤΗ

Τρεις καλές γειτόνισσες

Τρεις καλές γειτόνισσες Τρεις καλές γειτόνισσες, Κι οι τρεις Μελιδονιώτισσες, Στην ταβέρνα παν να πιούνε, Τσιστροκόλλυβα βαστούνε. Βρίστουνε τον ταβερνιάρη, Κι εκοπάνιζε λινάρι. Σήκ’ απάνω, ταβερνάρη, και παραίτα το λινάρι. Βάλε μας κρασί...

Τραγούδι του γάμου

Τραγούδι του γάμου Πρόβαλε μάνα του γαμπρού και πεθερά της νύφης να ιδείς τον όμορφο σου γιο μια κόρη σου τη φέρνει. Βαστά κερί και φέγγει του ποτήρια τον κερνάει κι...

Τα δάκρυα είναι δυο λογιώ

Τα δάκρυα είναι δυο λογιώ Ξύπνα κι ο έρωτας περνά από τη γειτονιά σου, ζουμπούλι μου. Χρυσή κορδέλα σου κρατεί να δέσεις τα μαλλιά σου, ζουμπούλι μου. Στο βορεινό...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Καρδία μ’ να έσ’νε σίδερον

Καρδία μ' να έσ'νε σίδερον Καρδία μ' να έσ'νε σίδερον γεράν να μη έφερνες όλια τα τέρτια τη κοσμί, εσύ να υπόφερνες Καρδία μ' να έσ'νε σίδερον...

Όλα σκωτούμες για τεσέν

Όλα σκωτούμες για τεσέν Όλα σκωτούμες για τεσέν, σα χώματα να κείμες. Εσύ, πατρίδα μου, θα ζεις, εμείς πα να μην είμες. Ζει ο Πόντον, ζει ο Πόντον, κι αν...

Σο χάραμα τ’ ανατολής

Σο χάραμα τ' ανατολής Σο χάραμα τ' ανατολής τ' αρνόπο μ' εγεννέθεν και με τα χάρ(ε)ας τη Θεού ατό πα εχαρέθεν. Παγώνα, λέγω τ' ώνεμα σ' αρνί μ' τεσόν κουίζω όλιον...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Το αρφαβητάρι τση αγάπης

Το αρφαβητάρι τση αγάπης Από τ΄α από τ΄ αλφα θε ν αρχίσω κόρη μου κορη μου να σ΄αγαπήσω Βη- μωρέ βήτα, βέβαια σου λέω Βήτα βέβαια στο λέω, πως...

Κεφαλλονιτοπούλα μου

Κεφαλλονιτοπούλα μου Κεφαλλονιτοπούλα μου, Ζακυνθιανή κυρά μου.( χ2 ) Κι εσύ Αγιο Μαυρίτισσα που πήρες την καρδιά μου.( χ2 ) Να χαμηλώναν τα βουνά να 'βλεπα το Λεβάντε.( χ2 ) Να...

Η άμοιρη

Η άμοιρη Παντρεύτηκα – παντρεύτηκα την άμοιρη (2) Παντρεύτηκα την άμοιρη μ΄ ένα παλικαράκι (2) Κάθε πρωί- την άμοιρη, κάθε πρωί με φόρτωνε (2) Κάθε πρωί με φόρτωνε...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Μια αυγούλα θε’ να σηκωθώ

Μια αυγούλα θε' να σηκωθώ Μια αυγούλα θε' να σηκωθώ να μπω σε περιβόλι να κόψω μήλο απ' τη μηλιά, κυδώνι της αγάπης. Να κόψω κι ένα λιόφυλλο να παίξω...

Μαύρα μάτια στο ποτήρι

Μαύρα μάτια στο ποτήρι Μαύρα μά-, καλέ κοντούλα, μαύρα μάτια στο ποτήρι. Μαύρα μάτια στο ποτήρι, γαλανά στο παραθύρι. Δώσ’ μου τα, καλέ κοντούλα, δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω. Δώσ’...

Ένας Ασίκης από το Λιβάρτζι

Ένας Ασίκης από το Λιβάρτζι Ένας ασίκης, άιντε μωρ' Ελένη ένας ασίκης από το Λιβάρτζι ένας ασίκης από το Λιβάρτζι την Ελένη κράζει κρυφά την κουβεντιάζει Έλα Ελένη, άιντε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Βασιλικέ μου τρίκλωνε

Βασιλικέ μου τρίκλωνε Βασι- μωρέ βασιλικέ μου τρίκλωνε βασιλικέ μου τρίκλωνε με τα σαράντα φύλλα με τα σαράντα φύλλα Σαρά- μωρέ σαράντα σ' αγαπήσανε σαράντα σ' αγαπήσανε μα πάλι...

Που είπαν πα, ας είπανε

Που είπαν πα, ας είπανε Για δώστε με έναν ρακίν και έναν νερόπον κρύο Ας αρχινώ να τραγωδώ -λελεύω σας- απ' ολίγον ολίγον Επωδός Που είπαν πα ας...

Κόρης φιλί εζήτηξα

Κόρης φιλί εζήτηξα Κόρης φιλί εζήτηξα και είπε μου να τση μνόξω. Και μνόγω τζη στον ουρανό και λέει μου ψηλά 'ναι. Και μνόγω τζη στη θάλασσα...

Τώρα που στήσαν το χορό

Τώρα που στήσαν το χορό Τώρα που στή Μαρία μου, τώρα που στήσαν το χορό, τώρα που στήσαν το χορό, να ‘μαν κι εγώ να τραγουδώ. Να ‘μαν κι...

Το μερακλίδικο πουλί

Το μερακλίδικο πουλί Το μερακλίδικο πουλί δε γ-κάνει να γεράσει, πρέπει να το σκοτώσουνε με μπαμπεσιά στα δάση Του γιαλού το χελιδόνι στη στεριά δε χαμηλώνει Το μερακλίδικο...

Όλα τα πουλάκια

Όλα τα πουλάκια Όλα τα πουλάκια κι αμάν αμάν, όλα τα πουλάκια ζυγά ζυγά. Όλα τα πουλάκια ζυγά ζυγά, τα χελιδονάκια ζευγαρωτά. Το έρημο τ’ αηδόνι κι αμάν αμάν, το...

Ανάμεσα σε δυο βουνά

Ανάμεσα σε δυο βουνά Ανάμεσα βρε μαν αμάν ανάμεσα σε δυό βουνά πέρδικα περδικούλα μ΄κλίμα ήταν φυτρωμένο. Κάνει σταφύλι βρε μάν αμάν κάνει σταφύλι κόκκινο Πέρδικα περδικούλα κι...

Ένας λεβέντης στο Μωριά

Ένας λεβέντης στο Μωριά Ένας λεβέ- μωρέ παιδιά, ένας λεβέντης στο Μωριά, ένας λεβέντης στο Μωριά που 'χει περίσσεια λεβεντιά. Κορίτσα σα- γεια σας παιδιά, κορίτσα σαν κρύα νερά, κορίτσα σαν...

Ο Χάρος

Ο Χάρος Ένα βράδυ βγήκε ο Χάρος για να βρει βιολιά για να βγει να τραγουδήσει στη φτωχολογιά. Φάτε πιέτε και γλεντάτε όλοι βρε παιδιά, όποιος πάει στον κάτω κόσμο δεν ξαναγυρνά. Ψεύτικη...

Φεζοδερβέναγας

Φεζοδερβέναγας Δε σ’άρεσαν τα Γιάννενα, Φεζοδερβε-μωρέ δερβέ-δερβέναγα. Δε σ’άρεσε κι Άρτα,και πήρες δίπλα Φεζο μ’ τα-μωρέ τα βουνά. Και πήρε δίπλα τα βουνά Φεζοδερβέ-μωρέ δερβέ-δερβεναγα. Δίπλα τα κορφοβούνια, και στο Τσιρνές Φεζο...