ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Χελιδόνα έρχεται

Χελιδόνα έρχεται Χελιδόνα έρχεται απ' τη Μαύρη Θάλασσα έκατσε και λάλησε: Μωρ' καλή νοικοκυρά σέβα, έβγα στο κελάρι, φέρε αυγά σαρακοστά και σχοινιά πεντηκοστά για να δέσουμε τον Μάρτη...

Η αγάπη μου παντρεύεται

Η αγάπη μου παντρεύεται Η αγάπη μου παντρε- λέει παντρεύεται και παίρνει τον εχθρό μου δεν το 'χω πως παντρεύεται Άιντε δεν το 'χω πως παντρε- λέει παντρεύεται και...

Ένα Σάββατο βράδυ

Ένα Σάββατο βράδυ Ένα Σάββατο βράδυ, ένα Σάββατο βράδυ, μια Κυριακή πρωί, καημένε Μήτσο, μια Κυριακή πρωί. Βγήκα να σεργιανίσω, βγήκα να σεργιανίσω, μέσα στο Γκιούλ μπαχτσέ, καημένε Μήτσο, μέσα...

ΘΡΑΚΗ

Αυτός που σέρνει το χορό

Αυτός που σέρνει το χορό Αυτός που σέρνει το χορό θα τόνε τραγουδήσω, θα του ειπώ παινέματα, να τον ευχαριστήσω. Σένα το λέγω, σένα, σένα και άκου...

Δέντρο είχα στην αυλή μου

Δέντρο είχα στην αυλή μου Δέντρο είχα στην αυλή μου κυπαρίσσι στον μπαξέ μου το ποτίζω μαύρο δάκρυ το φαρμάκωσα το δέντρο κι έπεσαν τα φύλλα κάτω έσκυψα να τα...

Κατιρίνα Καλπαζάνω

Κατιρίνα Καλπαζάνω Στ’ Κούκου του ρ’μαν’ πααίνει, Ρέτσαλα παίν’ να μάσει, Κατιρίνα μου, Ρέτσαλα παίν’ να μάσει, Καλαπαζάνου μου Να κι Θανάης την καρτηράει, νερ μες του βυθού του...

ΚΡΗΤΗ

Ένα πουλί θαλασσινό

Ένα πουλί θαλασσινό Ένα πουλί θαλασσινό ρωτά πουλί βουνίσιο πες μου που 'ν' τα λημέρια σου γιατί δε χαμηλώνεις στισ όμορφες ακρογιαλιές Μ' αρέσει στα ψηλά βουνά στης ερημιάς τα...

Ερωτόκριτος (Η συνάντηση)

Ερωτόκριτος (Η συνάντηση) Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός κι η μέρα ξημερώνει να φανερώσει ο ερώτοκριτος το πρόσωπο που χώνει. Εφάνη ολόχαρη η αυγή και τη...

Κάτω στου Άδη τα σκαλιά

Κάτω στου Άδη τα σκαλιά Κάτω στου Άδη τα σκαλιά, στου Άδη τα σκοτίδια ήλιος ποτέ δεν ανατέλλει περβόλι θεμελιώθηκε μέσα νερό δεν έχει κανείς δε το κατέει. Πέντε...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Να τραγωδώ κι επορώ

Να τραγωδώ κι επορώ Να τραγωδώ κι επορώ εκόπεν η λαλία μ' κρούνε σο νου μ' τ' ομμάτια σ' και σκίζ'νε την καρδία μ'. Όντες εκαλάτσευες εθάρρ'να με τη λαλία...

Χαμέμηλον

Χαμέμηλον Και ντ’ έπαθες χαμέμηλον Και στέκεις μαρεμένον Γιαμ η ρίζα σ’ εδίψασεν Γιαμ ο καρπό σ’ ελάεν Γιαμ ασά χαμελόκλαδα σ’ Κανέναν εζαλίεν Νια η ρίζα μ’ εδίψασεν Νια ο καρπό...

Μομόγερος

Μομόγερος Τα μομοέρ(ε)α εξέβανε τα Φώτα τ' Αϊ Γιαννί Ατοίν χωρία λάσκουνταν αρ' άμον παλαλοί. Μομό(γ)ερος θα ίνουμαι και με τα κωδωνόπα Θα λάσκουμαι μεσανυχτί και γνεφίζω κορτσόπα. Οι μομο(γ)έρ' εξέβανε τα Φώτα τ'...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Κάλαντα Λαζάρου

Κάλαντα Λαζάρου Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα βάγια ήρθε κι η γιορτή μύρα στα βάγια Πήγε κι ο Χριστός στη Βιθυνία και συνάντησε Μάρθα-Μαρία. -Μάρθα, Μάρθα μου, πού είναι...

Απόψε την κιθάρα μου

Απόψε την κιθάρα μου Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες (Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες) και στα καντούνια περπατώ, για τσ' όμορφες κοπέλες (και στα...

Η άμοιρη

Η άμοιρη Παντρεύτηκα – παντρεύτηκα την άμοιρη (2) Παντρεύτηκα την άμοιρη μ΄ ένα παλικαράκι (2) Κάθε πρωί- την άμοιρη, κάθε πρωί με φόρτωνε (2) Κάθε πρωί με φόρτωνε...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Σήμερα μέρα σκοτεινή

Σήμερα μέρα σκοτεινή Σήμερα μέρα σκοτεινή κι έχει μεγάλη συνοχή ανακυλήθη ο ουρανός κι έπεσε ο Τίμιος Σταυρός. Νικόλα μου ψηλό δεντρό σε πήρε άνεμος σφοδρός άνοιξε χείλι μου πικρί και γλώσσα...

Ας παν να ιδούν τα μάτια μου

Ας παν να ιδούν τα μάτια μου Ας παν να ιδούν τα μάτια μου πώς τα περνάει η αγάπη μου μην ήβρε αλλού κι αγάπησε κι εμένα μ'...

Τούτο το καλοκαιράκι

Τούτο το καλοκαιράκι Τούτο το, μαύρα μου μάτια. Τούτο το καλοκαιράκι. Τούτο το καλοκαιράκι, κυνηγούσα’ να πουλάκι. Κυνηγούσα, μαύρα μου μάτια, κυνηγούσα προσπαθούσα. Κυνηγούσα προσπαθούσα, να το πιάσω δεν μπορούσα. Κι’ έστησα, μαύρα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τιζ

0
Τιζ Κρούει οπίς τ' αρνόπο μου άμον ντο παρακαλώ 'κι επορώ να φέρ' ατέν ση στράταν ντο θέλω εγώ Εθαρρώ επάτεσα τη μαϊσίτσας το τραπέζ' ξάι το χάλι μ' 'κι τερεί και...

Το όνερον

0
Το όνερον Απόψ' είδα έναν όνερον μανίτσα μ' εχπαράγα σον ουρανόν επέτανα σα λίβια εταράγα Είδα πως έρθαν εμπροστά μ' τεσσάρ' νομάτ' άγγελοι είνας εκράτνεν το ψυόπο μ' και άλλος το μακέλλι Άλλος...

Το Τσιαμπασίν

0
Το Τσιαμπασίν Εκάεν και το Τσιαμπασίν κιεπέμναν τα τουβάρε γιάρ γιάρ αμάν κιεπέμναν τα τουβάρε ωχ ωχ αμάν. Κι ερούξαν σο γουρτάρεμαν τ'Όρτους τα παλικάρε γιάρ γιάρ αμάν κι ερούξαν...

Τρυγώνα

0
Τρυγώνα Ακεί πέρα σ' ορμανόπον η τρυγώνα η κορώνα έστεκεν και εποίνε ξύλα η τρυγώνα η κορώνα. Ο άντρας ατσ' έτον μυξέας η τρυγώνα η κορώνα τα ξύλα τσ' έταν οξέας η...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Αλησμονώ και χαίρομαι

Αλησμονώ και χαίρομαι Αλησμονώ και χαίρομαι θυμιούμαι και δακρύζω θυμήθηκα την ξενιτιά και θέλω να πηγαίνω. Σήκω μάνα μ' και ζύμωσε καθάριο παξιμάδι να πάρ' ο γιός στη...

Αλεξανδρίτσα

Αλεξανδρίτσα Αλεξανδρίτσα μ' σ' αγαπώ γιατί έχεις μαύρα μάτια που σαϊτέυουν τις καρδιές, τις κάνουνε κομμάτια στης Αλεξανδρίτσας τον παχύ λαιμό έγειρα λιγάκι ν' αποκοιμηθώ Τι μου 'πες και...

Ξενιτιαν το φαρμάκι σ’

Ξενιτιαν το φαρμάκι σ' Ξενιτεία, το φαρμάκι σ’ πολλοί πίν’ν’ ατο Σην καρδίαν με ποτήρι ατείν’ ’κχ̌ύν’ν’ ατο Ζούνε με αροθυμίαν για να κλώσκουνταν Σοι γαρήδες, σα μωρά τουν οπίσ’ ν’ έρχουνταν Άλλ’...

Τούτε φιάτιλε

Τούτε φιάτιλε Τούτε φιάτιλε μωρ Χάιδω, τούτε φιάτιλε σμαρτάρα. Τούτε φιάτιλε σμαρτάρα, σια μαράτα νιαμ δασκάλα. Σια μαράτα νιαμ δασκάλα, κούκου ντίλιου σνι γραψέσκου. Κούκου ντίλιου σνι γραψέσκου, σιάντου ντέμι σιλουσέσκου. Σιάντου ντέμι...

Έχε γεια καημένε κόσμε

Έχε γεια καημένε κόσμε Έχε γεια καημένε κόσμε, έχε γεια γλυκιά ζωή. Έχετε γεια βρυσούλες, κάμποι, βουνά, ραχούλες, έχετε γεια βρυσούλες, κι εσείς Σουλιωτοπούλες. Στη στεριά δεν ζει το ψάρι, ούτε ανθός...

Καρδία μ’ να έσ’νε σίδερον

Καρδία μ' να έσ'νε σίδερον Καρδία μ' να έσ'νε σίδερον γεράν να μη έφερνες όλια τα τέρτια τη κοσμί, εσύ να υπόφερνες Καρδία μ' να έσ'νε σίδερον...

Καγκελάρι τζουμέρκων

Καγκελάρι τζουμέρκων Τέτοια ώ… μωρ τέτοια ώ… τέτοια ώρα ήτανε ψες, τέτοια ώρα ήτανε ψες, τέτοια και παραπροψές. Στο χορό μωρ στο χορό, στο χορό που χόρευαν, στο...

Άσπρο τριαντάφυλλο κρατώ

Άσπρο τριαντάφυλλο κρατώ Άσπρο τριαντάφυλλο κρατώ μωρ' Γιαννιοτωπούλα μου, ωρέ μου λένε να το βάψω, λουλουδάκι μου γαλάζιο, λουλουδάκι μου γαλάζιο σε φιλώ κι αναστενάζω. Κι αν το πετύχω στην βαφή μωρ'...

Χαριτωμένη συντροφιά

Χαριτωμένη συντροφιά Χαριτωμένη συντροφιά μου λέει να τραγουδήσω, κι εγώ τους λέω δεν μπορώ, τους λέω εγώ δεν ξέρω. Βαστάξτε με να σηκωθώ και βάλτε με να...

Άν είσαι ωραία

Άν είσαι ωραία Αν είσαι ωραία, τι χρησιμεύεις, οπόταν έχεις σκληράν ψυχή ακαταπαύστως με βασανίζεις και με παιδεύεις, τον δυστυχή. Λοιπόν κυρά μου άλλαξε γνώμη, και δες...