ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Η αγάπη μου παντρεύεται

Η αγάπη μου παντρεύεται Η αγάπη μου παντρε- λέει παντρεύεται και παίρνει τον εχθρό μου δεν το 'χω πως παντρεύεται Άιντε δεν το 'χω πως παντρε- λέει παντρεύεται και...

Μακρυνίτσα

Μακρυνίτσα Μας χάλασαν κι αϊμάν αμάν την Νιάουστα που ήταν κεφαλοχώρι μα τον ουρανό, κορμί που τυραννώ ένα μήλο αμάν κι άλλο μήλο αμάν βράδιασε και που θα...

Τούτη η γης

Τούτη η γης Τούτη η γης μαύρα ματούδια μου τούτη η γης πουν λο ολόγυρα πάρτε την πατήστε την Πάρτε την δεν βγαίνεις να σε δω πάρτε την πατήστε...

Μόια βάια τσέσα – Λιπαρό Πέλλας

Οι στίχοι: Μόια βάια τσέσα, πάουνα σου βίνου τάκα ιε μόιετο σάρτσε, πάουνου γιάντουβι. Γιάντουβι, γιάντουβι, πάουνου γιάντουβι. Ντάι ντα πίαμ μίλα μάμο, ντα σα ουπίαμ, γιαντουβίτε μίλα μάμο,...

Ψηλό ιβουνό Μαρίγια μου

Ψηλό ιβουνό Μαρίγια μου Ψηλό ιβουνό, Μαρίγια μου ψηλό ιβουνό θέ' ν' ανέβου, ερ' ψηλό μαρμαρουμένου του χειλάκι σ' του βαμμένου. Να κόωου του, Μαρίγια μου να κόωου του βασιλικό, ερ'...

ΘΡΑΚΗ

Έμορφη γλυκειά πολίτισσά μου

Έμορφη γλυκειά πολίτισσά μου Έμορφη γλυκιά Πολίτισσά μου μού 'χεις κάψει φώς μου την καρδιά μου αχ με τα τσαχπίνικά σου μάτια μου 'χεις κάνει την καρδούλα μου...

Κίνησεν η Παναγιώτα

Κίνησεν η Παναγιώτα Κίνησεν η Παναγιώτα για να πάη στα γονικά της, τη μαλώνει η πεθερά της, Και στο δρόμο που πηγαίνει, και στο δρόμο που διαβαίνει, τι κακό 'παθε...

Της χήρας το καλεμκερί

Της χήρας το καλεμκερί Της χήρας το καλεμκερί φωτιά να πέση να καή φωτιά να πέσ' απάνω της και κάψη το φουστάνι της.

Δε σε θαρούσα, θάλασσα

Δε σε θαρούσα, θάλασσα Δε σε θαρούσα, θάλασσα, νερό να κατεβάσης και συ κατέβασες νερό μια θάλασσα γεμάτη, κατέβασες και μια μηλιά τα μήλα φορτωμένη. Κάνει τα μήλα...

Σαράντα μέρες μελετώ

Σαράντα μέρες μελετώ Σαράντα μέρες μελετώ να πάγω στον πνευματικό κι', απάνω στις σαράντα δυο βρίσκω παπά πνευματικό. -Σύρε, παπά μ', και φόρεσε, τα κρίματά μου σχώρεσε. -Τα κρίματά σ' είναι...

ΚΡΗΤΗ

Ο πραματευτής

Ο πραματευτής Πραματευτής κατέβαινε, από τα κορφοβούνια λαλεί μουλάρια δώδεκα, μουλίτσες δεκαπέντε σε μια μουλίτσα ταπεινή, μόσχο’ χε φορτωμένο κι από το μόσχο το πολύ...

Του χωρισμού το γεια

Του χωρισμού το γεια Έφυγες δίχως να μου πεις του χωρισμού το γεια σου, κακά καιρά μου το 'καμες όμως καλοστρατιά σου. Έφυγες και δε μου 'πενες του χωρισμού το...

Τη λύρα έχω συντροφιά

Τη λύρα έχω συντροφιά Εχάρισά την την ζωή στη λύρα και σε σένα γιατί κι οι δυο μου κάματε τα χρόνια ευτυχισμένα. Τη λύρα έχω συντροφιά στου πόνου την οδύνη γι...

Το κλειδί τση φυλακής

Το κλειδί τση φυλακής Δέν είναι πόνος να πονεί, πόνος να φαρμακώνει σάν το κλειδί τση φυλακής που κάθε αργά κλειδώνει. Ξυπνώ και βλέπω σίδερα και πόρτες...

Ερωτόκριτος (Η συνάντηση)

Ερωτόκριτος (Η συνάντηση) Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός κι η μέρα ξημερώνει να φανερώσει ο ερώτοκριτος το πρόσωπο που χώνει. Εφάνη ολόχαρη η αυγή και τη...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Κεμεντζέν

Κεμεντζέν Κεμεντζέ μ' τσαλά τσαλά, αν 'κι παίεις καλά καλά κρούγω κα, τσακώνω σε, κάθουμαι και κλαίγω σε Την κουτσήν θ' αντρίζν' ατέν 'κι έχνε να φορίζν'...

Φαρμακώστε με

Φαρμακώστε με Φαρμακώστε με φαρμακώστε με δώστε με φαρμάκ ας πίνω άλλο δακρόπα μη ξύνω φαρμακώστε με ετελέθεν το τερμάνι μ' άλλο ψύν κι έχω απάνι μ' φαρμακώστε με φαρμακώστε με δείξτε...

Ο βίον εμελέσσεψεν

Ο βίον εμελέσσεψεν Ο βίον εμελέσσεψεν παρχάρτ'ς εσιολικεύτεν τση μεζιρές το χαβεσλούκ τ' αρνόπο μ' 'κι επεγνεύτεν Εποίκες με άμον παλαλόν κι έχασα το ναμούσι μ' κι η χώρα ελέπ' με...

Έταιρε

Έταιρε Έταιρε μ' πέρνιξόν με, έταιρε μ' πέρνιξόν με, το τσαρκούλι μ' δίγω σε, το τσαρκούλι μ' δίγω σε το τσαρκούλι σ' κι θέλω, το τσαρκούλι...

Εγώ για τέσεν και μόνον

Εγώ για τέσεν και μόνον Αδά σον κόσμον αγαπώ ίναν Θεόν και εσένα αν θέλτ'ς δέβα σον ανοιχτήν και εβγάλ' τ' εμόν το ψέμαν Εγώ για τ'εσέν και μόνον σύρω...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Κάλαντα Λαζάρου

Κάλαντα Λαζάρου Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα βάγια ήρθε κι η γιορτή μύρα στα βάγια Πήγε κι ο Χριστός στη Βιθυνία και συνάντησε Μάρθα-Μαρία. -Μάρθα, Μάρθα μου, πού είναι...

Μηλιά – Λευκάδα

Μηλιά - Λευκάδα μηλιά μ' που σε στον εγκρεμό τα μήλα φορτωμένη, μηλιά μ' γιέ μ' τα μή-, μηλίτσα μου, γιέ μ' τα μήλα σου ριμπεύομαι * τα μήλα...

Ο πικραμένος

Ο πικραμένος Θ΄ αρχίσω πικραμένος, θ΄ αρχίσω πικραμέ- θ΄ αρχίσω πικραμένος τα πάθη μου να ειπώ. Θ΄ αρχίσω πικραμένος τα πάθη μου να ειπώ για μια ξανθομαλλούσα, την...

Γυρίζω στα όρη

Γυρίζω στα όρη Γυρίζω, γυρίζω, στα όρη, στα δάση, να ιδώ μην περάσει, η νέα π΄αγαπώ, ματαίως γυρίζω, γιατί δεν περνάει, η νέα π΄αγαπάει, η δόλια μου η...

Πέρδικα

Πέρδικα Εδώ σ' αυτή την γειτονιά στην παρακάτω ρούγα τη φωλιά της έχτισε μια πέρδικα μικρούλα (πώς ηθελά πολύ να την παινέψω με λουλούδια του Μαιού στεφάνια να...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Μαύρα μάτια στο ποτήρι

Μαύρα μάτια στο ποτήρι Μαύρα μά-, καλέ κοντούλα, μαύρα μάτια στο ποτήρι. Μαύρα μάτια στο ποτήρι, γαλανά στο παραθύρι. Δώσ’ μου τα, καλέ κοντούλα, δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω. Δώσ’...

Τούτο το καλοκαιράκι

Τούτο το καλοκαιράκι Τούτο το, μαύρα μου μάτια. Τούτο το καλοκαιράκι. Τούτο το καλοκαιράκι, κυνηγούσα’ να πουλάκι. Κυνηγούσα, μαύρα μου μάτια, κυνηγούσα προσπαθούσα. Κυνηγούσα προσπαθούσα, να το πιάσω δεν μπορούσα. Κι’ έστησα, μαύρα...

Στέκω και συλλογίζομαι

Στέκω και συλλογίζομαι Στέκω και συλλογίζομαι σαν τι χαρτί να ανοίξω Να ανοίξω το χαρούμενο εγώ χαρά δεν έχω Άνοιξα το λυπητερό που το`χω μαθημένο Κι από μια...

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου Χριστούγεννα, Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου, για βγάτε, δέτε, μάθετε, πως ο Χριστός γεννάται. Γεννάται κι αναθρέφεται, με μέλι και με γάλα, το μέλι τρων οι άρχοντες, το γάλα...

Μια αυγούλα θε’ να σηκωθώ

Μια αυγούλα θε' να σηκωθώ Μια αυγούλα θε' να σηκωθώ να μπω σε περιβόλι να κόψω μήλο απ' τη μηλιά, κυδώνι της αγάπης. Να κόψω κι ένα λιόφυλλο να παίξω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Πουλί μ’ την πόρτα σ’ μ’ ασπαλίεις

Πουλί μ' την πόρτα σ' μ' ασπαλίεις Πουλί μ' την πόρτα σ' μ' ασπαλίεις και τη συρτέ μη σύρεις ας άγρια τα μεσάνυχτα ανάμνον το γεσίρ...

Που είπαν πα, ας είπανε

Που είπαν πα, ας είπανε Για δώστε με έναν ρακίν και έναν νερόπον κρύο Ας αρχινώ να τραγωδώ -λελεύω σας- απ' ολίγον ολίγον Επωδός Που είπαν πα ας...

Πατρίδα μ’ το ορμανόπα σου

Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου τ' έμορφα τα ρασία σ' (γιαρ) Κι επόρεσα να ελέπ' ατά και τρώει με η αροθυμία σ' (γιαρ). Τα...

Παρχαρόπουλο έμνεν

Παρχαρόπουλο έμνεν Παρχαρόπουλο έμνεν έμπριν μέρα σ' όρομα μ' σα τσαΐρια σο όρμια λάσκιζα τα πρόατα μ'. Το γαβάλι μ' τραγώδνε και έλεεν τα όνεμα σ' ν' αφουκρούσαι και λαρώντς ψυ μ'...

Παρχάρ’

Παρχάρ' Χάιτε ας πάμε σο παρχάρ' με τ' εμέν ρο παλληκάρ' τ' αλογόπο μ' γολγονίζ' η κεμεντζέ μ' κωδωνίζ'. Εγώ είμαι λυριτζής ποδεδίζω την κουτσή σ' έλα δώσατεν εμέν θεία μ' λελεύω...

Πατρίδα

Πατρίδα Πάντα θυμούμαι και πονώ Τι Πάτριδας τον τόπον Ο νουσ’ ειμ’ επέμνεν εκεί Κι αδά έν το κορμόπομ (δις) Πατρίδα μ’ ξαν’ πατρίδαμ’ Άλλο εσέν ξάει κι είδα Ας επάτνα...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Λωλαίνομαι, μανούλα μου

Λωλαίνομαι, μανούλα μου Λωλαίνομαι, μανούλα μου, για μια γειτονοπούλα μου. Σύρε, μανά μ', και πες της το, κάτσε κουβέντιασέ της το. -Μετά χαράς σου, γιόκα μου, θα πάρω και τη...

Παραδοσιακά Πρωτοχρονιάτικα παινέματα Χίου

Παραδοσιακά Πρωτοχρονιάτικα παινέματα Χίου Καλησπερίζω φέρνοντας αγέρα μυρωμένο απ' τ' αφρισμένα κύματα χιλιοτραγουδισμένο. Σ' αυτό το σπίτι που 'ρθαμε πέτρα να μη ραγίσει κι ο νοικοκύρης του σπιτιού...

Το αρφαβητάρι τση αγάπης

Το αρφαβητάρι τση αγάπης Από τ΄α από τ΄ αλφα θε ν αρχίσω κόρη μου κορη μου να σ΄αγαπήσω Βη- μωρέ βήτα, βέβαια σου λέω Βήτα βέβαια στο λέω, πως...

Σαν κίνησε η λυγερή

Σαν κίνησε η λυγερή Σαν κίνησε η λυγερή στη μάνα της να πάει, σαν έβαλε να στολιστεί απ’ το πρωί ως το βράδυ, βάζει τον ήλιο πρόσωπο...

Η αγάπη μου παντρεύεται

Η αγάπη μου παντρεύεται Η αγάπη μου παντρε- λέει παντρεύεται και παίρνει τον εχθρό μου δεν το 'χω πως παντρεύεται Άιντε δεν το 'χω πως παντρε- λέει παντρεύεται και...

Ένας φαντάρος

Ένας φαντάρος Ένας φαντάρος στο στρατό την Κρήτη ντουχιουντίζει κι άμα γυρίσει και τη δει από χαρά δακρύζει. Στη μέση της αναφοράς θα σφάξω ένα ΑΜίτη (Αλφα Μίτη) για να με...

Ο Κωσταντίνος

Ο Κωσταντίνος Ο Κωσταντίνος ο μικρός, ο Μικροκωσταντίνος, μικρόν τον είχ' η μάνα του, μικρόν τον ραβωνιάζει μικρόν τον γήρτε μήνυμα να πάγη στο σεφέρι. Νύχτα σελλώνει τ'αλογο,...

Μια πέρδικα παινεύτηκε

Μια πέρδικα παινεύτηκε Μια πέρδικα παινεύτηκε σ' ανατολή και δύση, πως δεν τη βρίσκει κυνηγός να την εκυνηγήσει κι ο κυνηγός που τ' άκουσε πολύ του κακοφάνη, παίρνει...

Σε περιβόλι μοναχός

Σε περιβόλι μοναχός Σε περιβόλι μοναχός πως ζεις καημένε κρίνε; Σαν τον καημό της μοναξιάς άλλος καημός δεν είναι. Πολλοί καιροί με δέρνουνε μα οι κλώνοι μου δε σπούνε γιατί 'χω...

Σεις ψηλές, λιγνές κοπέλες

Σεις ψηλές, λιγνές κοπέλες Σεις ψηλές, λιγνές κοπέλες Σεις ψηλές, λιγνές κοπέλες στο χορό ν’αραδιαστείτε Στο χορό αραδιαστείτε και να βεργολιγιστείτε Να διαβώ να σεργιανίσω από το χορό...

Σου ‘πα μάνα

Σου 'πα μάνα Σου 'πα μάνα καλέ μάνα σου 'πα μάνα πάντρεψέ με, σου 'πα μάνα πάντρεψέ με σπιτονοικοκύρεψέ με. Και στα ξέ - καλή μου μάνα και στα ξένα...

Ξύπνα μαυροματούσα μου

Ξύπνα μαυροματούσα μου Ξύπνα μαυροματούσα μου κι ήρτα στη γειτονιά σου χρυσά μπλεξούδια σ’έφερα να μπλέξεις τα μαλλιά σου. Τα μάτια σου τα μαύρα, κι άσπρος σου...

Η αγάπη μήλο μου ‘στειλε

Η αγάπη μήλο μου 'στειλε Η αγάπη μη-μωρε μήλο μου ‘στειλε. Η αγάπη μήλο μου ‘στειλε, και κόκκινο γα’ι’τανι και κόκκινο γα’ι’τανι. Το λούστηκα μωρε το πλέχτηκα. Το λούστηκα το...

Ένα πουλί θαλασσινό

Ένα πουλί θαλασσινό Ένα πουλί θαλασσινό ρωτά πουλί βουνίσιο πες μου που 'ν' τα λημέρια σου γιατί δε χαμηλώνεις στισ όμορφες ακρογιαλιές Μ' αρέσει στα ψηλά βουνά στης ερημιάς τα...

Μπιρμπίλης

Μπιρμπίλης Αιντε Μπιρμπίλη μ’ που ξεχείμασες τούτο το βαρύ χειμώνα,οπωπώ Μπιρμπίλη μου, Αιντε ξεχείμασα μωρε παιδιά μ’ στον Αλμυρό και τα πρόβατα τα χάσαμε τα γίδια κινδυνεύουν,μωρ’Μπιρμπίλη μου και τα...

Αφήνω γεια τις όμορφες

Αφήνω γεια τις όμορφες Αφήνω γεια τις όμορφες και γεια τις μαυρομάτες εγώ παώ στα Γιάννενα στου Μπέη τα σαράια. Βρίσκω τον Μπέη που λούζονταν σε μια χρυσή λυγένη καλή μερά...

Σύρε να πεις στη μάνα σου

Σύρε να πεις στη μάνα σου Σύρε να πεις στη μάνα σου να κάνει κι άλλη γέννα να κάψει κι αλλουνού καρδιά πως έκαψε κι εμένα Γιάλλα-γκιάλλα μπίντα γυάλλα...

Τι καλά το λέει τ’ αηδόνι

Τι καλά το λέει τ' αηδόνι Που ’σουν εψές λεβέντη μου κι αντιπροψές καλέ μου τι καλά το λέει τ’ αηδόνι. Εψές ήμουν στους ουρανούς κι αντιπροψές στους Άγιους τι...

Οι Κολοκοτρωναίοι

Οι Κολοκοτρωναίοι Ωρέ, λάμπειν ο ή-, ο ήλιος στα βουνά, λάμπει και στα λαγκάδια -ν- έτσι λάμπει, ωρέ λάμπει κι η κλεφτουριά των Κολοκοτρωναίων πο' χουν τ'...

Τούτη η γης

Τούτη η γης Τούτη η γης μαύρα ματούδια μου τούτη η γης πουν λο ολόγυρα πάρτε την πατήστε την Πάρτε την δεν βγαίνεις να σε δω πάρτε την πατήστε...

Αρχαγγελίτικος

Αρχαγγελίτικος Η μέρα έχει βάσανα κι η νύχτα είναι ωραία γιατί έρχεσαι στον ύπνο μου και μου κρατάς παρέα. Αχ,για μια Αρχαγγελίτισα στον Αιθωνα ξενύχτισα.

Τραγούδι του γάμου

Τραγούδι του γάμου Πρόβαλε μάνα του γαμπρού και πεθερά της νύφης να ιδείς τον όμορφο σου γιο μια κόρη σου τη φέρνει. Βαστά κερί και φέγγει του ποτήρια τον κερνάει κι...

Μας ήρτεν η Πρωτοχρονιά

Μας ήρτεν η Πρωτοχρονιά Μας ήρτεν η Πρωτοχρονιά σας εύχομαι χρόνια πολλά, σας Εύχομαι ευτυχία, και του χρόνου με υγεία. -Φίλοι μ', αν έχετε παιδιά κι αν λείπουνε στην ξενιτειά, σας...

Χάιδω

Χάιδω Τι να σε κάνω Χάιδω μ’δεν μπορώ και εσύ θέλεις παιχνίδια παι εγώ σου λέ,ω Χάιδω μ’ δεν μπορώ αντε δεν μπορώ και εγώ παιχνίδια Χάιδω...

Πατρίδα μ’ το ορμανόπα σου

Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου τ' έμορφα τα ρασία σ' (γιαρ) Κι επόρεσα να ελέπ' ατά και τρώει με η αροθυμία σ' (γιαρ). Τα...

Γιέ μου γιατί δε λούζεσαι

Γιέ μου γιατί δε λούζεσαι Γιέ μου γιατί δε λούζεσαι, παιδί μου δεν αλλάζεις παιδί μου δεν αλλάζεις Είναι παιδί μου Πασχαλιά, να πας να μεταλάβεις να πας...

Μη με μαλώνεις μάνα

Μη με μαλώνεις μάνα Μη με μαλώνεις μανα μωρ’ μανα, ωρε γιατί με τυρρανάς μωρ’ μανα; Ωρε και εγώ θα μαρτυρήσω, μανα μωρ’ μανα, άιντε το ποιος με...

Μαυριδερούλα

Μαυριδερούλα Τ' ακούς μαυριδερούλα μου και συ μελαχρινούλα μου Τι λένε για τα μένανε κι αλίμονο σε σένανε Θέλουν να με σκοτώσουνε και σ΄άλλον να σε δώσουνε

Από ξένο μέρος κι’ από μακρυνό

Από ξένο μέρος κι' από μακρυνό Από ξένο μέρος κι' από μακρυνό ήρθ' ενα κορίτσι δώδεκα χρονώ. Με τις μαργιολές μου το μαργιόλεψα και στα γόνατα μου το...

Καραγκούνα πάει να πλύνει

Καραγκούνα πάει να πλύνει Καραγκούνα πάει να πλύνει κι ο βοριάς δεν την αφήνει. Τα ποτάμια παγωμένα τα νερά κρυσταλλωμένα. Άστηνε βοριά να πλύνει και νυφούλα θε να γίνει να τα...