ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Ψηλό ιβουνό Μαρίγια μου

Ψηλό ιβουνό Μαρίγια μου Ψηλό ιβουνό, Μαρίγια μου ψηλό ιβουνό θέ' ν' ανέβου, ερ' ψηλό μαρμαρουμένου του χειλάκι σ' του βαμμένου. Να κόωου του, Μαρίγια μου να κόωου του βασιλικό, ερ'...

Ο χαλασμός της Νάουσας

Ο χαλασμός της Νάουσας Τρία πουλάκια αμάν αμάν καθόντανε, τρία πουλάκια αμάν αμάν καθόντανε, στης Νάουσας το κάστρο, Μακρυνίτσα μου καημό που 'χει η καρδίτσα μου. Το 'να κοιτάει κι...

Θωμαή

Θωμαή Στη σκάλα π' ανεβαίνεις και στα σκαλώματα, (2) όλο το νου σου βάζεις, Θωμαή μ', στα στεφανώματα. (2) Στη σκάλα π' ανεβαίνεις, το πρώτο το σκαλί,...

Η Λαφίνα

Η Λαφίνα Όλα τα λάφια που βοσκούν όλα δροσολογιούνται Και μια λαφίνα ταπεινή δεν πάει μαζί με τ' άλλα Μόνο στ' απόσκια περπατεί, τ' απόζερβα αγναντεύει Κι όπου...

Μόια βάια τσέσα – Λιπαρό Πέλλας

Οι στίχοι: Μόια βάια τσέσα, πάουνα σου βίνου τάκα ιε μόιετο σάρτσε, πάουνου γιάντουβι. Γιάντουβι, γιάντουβι, πάουνου γιάντουβι. Ντάι ντα πίαμ μίλα μάμο, ντα σα ουπίαμ, γιαντουβίτε μίλα μάμο,...

ΘΡΑΚΗ

Ξημέρωσ’ η Ανατολή.

Ξημέρωσ' η Ανατολή. Ξημέρωσ' η Ανατολή. κούνιε, παραμάνα, το παιδί, κι' η Πούλεια πάει στη Δύση, κούνα το να μην ξυπνήση. Παν τα πουλάκια στη βοσκή, κουνιε, παραμάνα, το παιδί, κι'...

Αναδιαβαίνει το πουλί

Αναδιαβαίνει το πουλί Αναδιαβαίνει το πουλί, αναδιαβαίν' τ' αηδόνι, αφήνει γεια στη μάνα της και σ' όλοι τοις γειτόνοι. Δεν είδανε τα ματιά μου τέτοια μαυροματούσα, τέτοια σιγανομίλητη,...

Ποιός είδε πράσινο δεντρί

Ποιός είδε πράσινο δεντρί Ποιός είδε πράσινο δεντρί, -δαχτανοφρύδα και μικρή- να 'χη στη ρίζα βρύση -ποιός να πιή και να γεμίση, και να μην ξαναγυρίση. Πήγα και γώ να...

Όσες χαρές κι’ αν γύρισα

Όσες χαρές κι' αν γύρισα Όσες χαρές κι' αν γύρισα, δεν είδα τέτοια νύφη να 'χη τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι αστήθι Σένα το λέγω, σένα,...

Διάζεται κόρη διάζεται

Διάζεται κόρη διάζεται Διάζεται κόρη διάζεται, διάζεται το βλαντίν ντης, διάζεται το βλαντίν ντης, κι όλ' η χαρά δικήν ντης Ενα μικρό αρχοντόπουλο το φέσι του δε βγάζει, το φέσι του...

ΚΡΗΤΗ

Η Αντριανούπολη

Η Αντριανούπολη Τα χελιδόνια τση βλαχιάς και τα πουλιά τση Δύσης κλαίσιν την Αντριανούπολη την πολυκουρσεμένη.

Ερωτόκριτος (Ταραχή)

Ερωτόκριτος (Ταραχή) Ως τ' άκουσεν η Αρετή ώρα λιγάκι εστάθη αμίλητη κι ο πόνος τση την ήκαμε κι εχάθη. Επλήθυνε η αποκοτιά κι εχάθηκεν η τάξη, το νου...

Αυγερινός

Αυγερινός Την ώρα που χαμογελά ο αυγερινός και βγαίνει έρχεται αυτή στη σκέψη μου ακάλεστη και μπαίνει. Ωρα τσ' αυγής που βιάζεται η νύχτα να μισέψει μπαίνει και...

Πανώρια στέκει η λευτεριά

Πανώρια στέκει η λευτεριά Πανώρια στέκει η λευτεριά στον Ψηλορείτη απάνω και σωτηρά ανατολικά την Κύπρο σκλαβωμένη και καρτερεί και καρτερεί με την ψυχή στα δόντια πότε θα...

Ερωτόκριτος (Η ώρα της αγάπης)

Ερωτόκριτος (Η ώρα της αγάπης) Και τ' όνομα του νιούτσικου ερωτόκριτο το λέγα ήτανε τς' αρετής πηγή και τς' αρχοντιάς η φλέγα κι όλες τσι χάρες π'...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Ζωγραφιά

Ζωγραφιά Να έμνεν έναν πετούμενον σο ορμάν απές πουλόπο μ' Κλαδίν κλαδίν επέτανα και εράευα τ' αρνόπο μ' Γουρπάνι σ' ζωγραφία Λάσκεσαι σα ρασία Κανείται αρ' όσον έπιες Αΐκα νερά τα κρύα. Γουρπάνι...

Έταιρον κι η λυγερή

Έταιρον κι η λυγερή Έταιρον κι η Λυγερή παν' όλεν τον ποταμόν. Έταιρον επέρνιξεν, η κουτσή κ' επόρεσεν. - Πέρνιξόν με, Έταιρε, το τσιαρκούλι μ' δίγω σε. -...

Πατρίδα μ’ το ορμανόπα σου

Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου τ' έμορφα τα ρασία σ' (γιαρ) Κι επόρεσα να ελέπ' ατά και τρώει με η αροθυμία σ' (γιαρ). Τα...

Παρχάρ’

Παρχάρ' Χάιτε ας πάμε σο παρχάρ' με τ' εμέν ρο παλληκάρ' τ' αλογόπο μ' γολγονίζ' η κεμεντζέ μ' κωδωνίζ'. Εγώ είμαι λυριτζής ποδεδίζω την κουτσή σ' έλα δώσατεν εμέν θεία μ' λελεύω...

Ήλεμ ασήν ανατολή

Ήλεμ ασήν ανατολή Ήλεμ ασήν ανατολή φέρομε το πουλόπομ Μη λέσμε τέαν κι πορείς και καίω το καρδόπομ Ένας ο ''ηλεν βασιλέν άλλος μερών κες κι έρται ολ...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Γυρίζω στα όρη

Γυρίζω στα όρη Γυρίζω, γυρίζω, στα όρη, στα δάση, να ιδώ μην περάσει, η νέα π΄αγαπώ, ματαίως γυρίζω, γιατί δεν περνάει, η νέα π΄αγαπάει, η δόλια μου η...

Οι μέρες τση βδομάδας

Οι μέρες τση βδομάδας Ω! Κυριακή (2) και βράδιωσε Ω! Κυριακή και βράδιωσε, ξημέρωσε Δευτέρα. (2) Κι όπ΄ αγαπάει (2) στη γειτονιά Κι όπ΄ αγαπάει στη γειτονιά, τη...

Μενεξέδες και ζουμπούλια

Μενεξέδες και ζουμπούλια Μενεξέδες και ζουμπούλια και θαλασσινά πουλιά αν τη δείτε την καλή μου χαιρετίσματα πολλά. Η κιθάρα μου να σπάσει και τα τέλια να κοπούν και τα χέρια που...

Η άμοιρη

Η άμοιρη Παντρεύτηκα – παντρεύτηκα την άμοιρη (2) Παντρεύτηκα την άμοιρη μ΄ ένα παλικαράκι (2) Κάθε πρωί- την άμοιρη, κάθε πρωί με φόρτωνε (2) Κάθε πρωί με φόρτωνε...

Μέρμηγκας

Μέρμηγκας Πού πας καημένε Μέρμηγκα, καλέ μέρμηγκα, βρε που πας, βρε που πας κατακαημένε, με τ' αλέ - με τ' αλέτρι φορτωμένε. Μα εγώ έχω αμπέλια στη Βλαχιά,...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Μια αυγούλα θε’ να σηκωθώ

Μια αυγούλα θε' να σηκωθώ Μια αυγούλα θε' να σηκωθώ να μπω σε περιβόλι να κόψω μήλο απ' τη μηλιά, κυδώνι της αγάπης. Να κόψω κι ένα λιόφυλλο να παίξω...

Έλα ύπνε κοίμησέ το

Έλα ύπνε κοίμησέ το Έλα ύπνε κοίμησέ το και γλυκά νανούρισέ το, έλα ύπνε από τη Χιό κι αποκοίμα μου το γιο. Έλα ύπνε κοίμησέ το και γλυκά νανούρισέ το, έλα...

Το παπάκι

Το παπάκι Το παπάκι πάει, καλέ παπί το παπάκι πάει στην ποταμιά. Το παπάκι πάει στην ποταμιά, αχ να κρυφτεί μέσα στην καλαμιά. Χρυσός αϊτός, καλέ παπί χρυσός αϊτός επέρασε. Χρυσός...

Μαύρα μάτια στο ποτήρι

Μαύρα μάτια στο ποτήρι Μαύρα μά-, καλέ κοντούλα, μαύρα μάτια στο ποτήρι. Μαύρα μάτια στο ποτήρι, γαλανά στο παραθύρι. Δώσ’ μου τα, καλέ κοντούλα, δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω. Δώσ’...

Ένα καράβι

Ένα καράβι Ένα καράβι θωρηκτό περνά στον κάβο-Ταίναρο, περνά σφυρίζει δυνατά όλο τον κόσμο αναβοά. Τ' ακούσασι οι τσομπάνηδες κι όλοι οι φαναροφύλακες. Ειδοποιήστε τα χωριά προσήλιακα κι απόσκερα. Το Όγδοο Σύνταγμα περνά μ'...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Της Σούσας

Της Σούσας Είκοσι πέντε του Μαρτιού π’ ανθίζει το ζουμπούλι ν’ ακούσατε τι θα σας πω, της Σούσας το τραγούδι. Η Σούσα ήταν όμορφη, της Χώρας το...

Γ’ εις κυνηγός

Γ' εις κυνηγός Γ' εις κυνηγός ανάτειλε οξ' από τσ' όξω χώρες - χανιώτικές μου βιόλες- σαράντα δυό σκουδιά 'σερνε κι ούλα μανιακομένα - τα ερημοκαϋμένα - τα εκατό ήσαν κουργελά και...

Γερ’ έλαφος

Γερ' έλαφος Πέρα σε κείν' τον έλατο κάθονταν γερ' έλαφος. Κι όλο κλαίν τα μάτια του. Χύνει δάκρυα κόκκινα κόκκινα και πράσινα. Κυνηγός επέρασε και τον καλημέρισε. -Τι έχεις βρε γερ' έλαφε κι...

Το πλατανιώτικο νερό

Το πλατανιώτικο νερό Να 'χα νερό απ' τον πλάτανο κρασί απ' την κολώνα να 'χα και την αγάπη μου να τη φιλώ στο στόμα Το πλατανιώτικο νερό ειν' του χωριού...

Μας ήρτεν η Πρωτοχρονιά

Μας ήρτεν η Πρωτοχρονιά Μας ήρτεν η Πρωτοχρονιά σας εύχομαι χρόνια πολλά, σας Εύχομαι ευτυχία, και του χρόνου με υγεία. -Φίλοι μ', αν έχετε παιδιά κι αν λείπουνε στην ξενιτειά, σας...

Μαρία

Μαρία Αιντε Μαρία πυρογλιά με τα πολλά σου νάζια ποιος σε το ‘πε δεν σε θέλω μωρ’Μαρία νι άιντε και στο γραφε η μοίρα σου,η μοίρα στο...

Ο πραματευτής

Ο πραματευτής Πραματευτής κατέβαινε, από τα κορφοβούνια λαλεί μουλάρια δώδεκα, μουλίτσες δεκαπέντε σε μια μουλίτσα ταπεινή, μόσχο’ χε φορτωμένο κι από το μόσχο το πολύ...

Πυργούσικος τραγουδιστός

Πυργούσικος τραγουδιστός Για λόγου σου, για λόγου σου, φιλώ και τους γειτόνους σου. Για λόγους σου, και γι' άλλη μια βαστώ μαχαίρι στην καρδιά. Βρ'έλα να πάμε μάτια μου, βρε...

Καγκελάρι τζουμέρκων

Καγκελάρι τζουμέρκων Τέτοια ώ… μωρ τέτοια ώ… τέτοια ώρα ήτανε ψες, τέτοια ώρα ήτανε ψες, τέτοια και παραπροψές. Στο χορό μωρ στο χορό, στο χορό που χόρευαν, στο...

Της χήρας το καλεμκερί

Της χήρας το καλεμκερί Της χήρας το καλεμκερί φωτιά να πέση να καή φωτιά να πέσ' απάνω της και κάψη το φουστάνι της.

Κάλαντα Λαζάρου

Κάλαντα Λαζάρου Ήρθε ο Λάζαρος ήρθαν τα Βάγια Ήρθε κι ο Χριστός να πούμε τ’Αγια Ήρθε ο Χριστός απ’την Καισαρία Εκεί έβρισκε Μάρθα και Μαρία -Μάρθα, που’ναι ο Λάζαρος...

Δέντρο είχα στην αυλή μου

Δέντρο είχα στην αυλή μου Δέντρο είχα στην αυλή μου κυπαρίσσι στον μπαξέ μου το ποτίζω μαύρο δάκρυ το φαρμάκωσα το δέντρο κι έπεσαν τα φύλλα κάτω έσκυψα να τα...

Κόρη και νιός

Κόρη και νιός Κόρη και νιός επαίζανε σ' ώριο περιβολάκι κι απού το παίξε-γέλασε κι απ' το πολύ κανάκιο κι αποκοιμήθει ο νιός γλυκά, στση λυγερής τσ' αγκάλες.

Κόρη και νιος κουβέντιαζαν

Κόρη και νιος κουβέντιαζαν Κόρη και νιος κουβέντιαζαν εχτές στο παραθύρι εχτές στο παραθύρι Φιλί ο νιος της γύρευε κι η κόρη δαχτυλίδι. κι η κόρη δαχτυλίδι Φύγε από 'δώ λεβέντη...

Ο παρχάρτ’ς

Ο παρχάρτ'ς Ο παρχάρτ'ς εγκαλιάστεν με είπε με ντο χαπέρ(ε)α κι εγώ εκλώστα κι είπα ατόν θα φεύω σ' άλλα μέρ(ε)α. Ατότε έρθεν εμαύρηνεν τα σέρα τ' εγαγκρώθαν τ' ορμία και...

Έρθαν οι εμπόρ

Έρθαν οι εμπόρ Έρθαν οι εμπόρ να παίρνε τσάμπα τον καπνόν τον χωριάτεν κι ερωτούνε σον λογαριασμόν Ο καημένον ο χωριάτες πανταλόν πα κι 'ες κι ας σην...

Που είπαν πα, ας είπανε

Που είπαν πα, ας είπανε Για δώστε με έναν ρακίν και έναν νερόπον κρύο Ας αρχινώ να τραγωδώ -λελεύω σας- απ' ολίγον ολίγον Επωδός Που είπαν πα ας...

Σμυρνέικος μπάλος

Σμυρνέικος μπάλος Καλέ δε με λυπάσαι δε με σπλαχνίζεσαι εμένα παίρνει ο Χάαρος κι εσύ στολίζεσαι Ένα καράβι πάει και άλλο έρχεται κι άλλος να σ' αγκαλιάσει μου κακοφάινεται

Ο μάγκας

Ο μάγκας Βρε μερακλή και μάγκα τι θέλεις και περνάς από τη γειτονιά μου Για να με τυραννάς Όπα μάγκα, δεν σε θέλω πια, Να μη περάσεις πάλι, από τη...

Πετροπέρδικα

Πετροπέρδικα Μοιάσε της πετροπέρδικας της αηδονολαλούσας που κάνει δεκαχτώ πουλιά κανένα δεν αρνιέται. Κι αν πέσει και πάρει ο αετός ένα από τα πουλιά της κάνει καιρό να πιεί νερό, θολώνει και...

Σιατιστινά Κόλιαντα

Σιατιστινά Κόλιαντα Ήρθαμι να τιμήσουμι κι τουτον τον αφέντη Που ναι αφέντης ξακουστός, αφέντης ξακουσμένος Να ζεις κι να ’σαι αφέντης μας, πάντα τραγούδια να ’χεις Πάντα τραγούδια...

Τα λεμόνια

Τα λεμόνια Τα λεμόνια είναι δυο, έβγα, κόρη μ', να σε διώ. Τα λεμόνια είναι τρία, πήρα έμορφη κυρία. Τα λεμόνια τέσσερα, γώ νεσένα τα' έσυρα. Τα λεμόνια...

Αυτά τα μάτια Δήμο μ’ τα όμορφα

Αυτά τα μάτια Δήμο μ' τα όμορφα Αυτά τα μάτια Δήμο μ' τα όμορφα τα φρύδια σ' τα γραμμένα, γεια σ' αγάπη μ' γεια σου τα φρύδια...

Οι κλέφτες μπαρμπερίζονται

Οι κλέφτες μπαρμπερίζονται Οι κλέφτες μπαρμπερίζονται και στρίβουν το μουστάκι κ’ ένας τον άλλον έλεε, κ’ ένας τον άλλο λέει! M'ρφα κεφάλια π' 'χουμε και μαύρα ’ν’ τα μαλλιά μας και...

Ερωτόκριτος (Η μέρα η λαμπρή)

Ερωτόκριτος (Η μέρα η λαμπρή) Ήρθεν η μέρα η λαμπυρή, γλυκύς καιρός αρχίζει κι ήκατσεν ο Ρωτόκριτος εις το θρονί κι ορίζει. Αγαπημένο αντρόγυνο σαν τούτο δεν...

Γαλάζια πουν η θάλασσα

Γαλάζια πουν η θάλασσα Γαλάζια καλέ μου γαλάζια πουν η θάλασσα και μελαχρινό το κύμα σ' αγαπώ δεν είναι κρίμα Θυμάσαι καλέ μου θυμάσαι που σε φίλησα μεσ'...

Ντιρλαντά

Ντιρλαντά πέντε και τέσσερα,εννιά κι ένα μας κάνουν δέκα μ'εγώ είμαι που παντρεύτηκα κι ηπήρα μια γυναίκα οι ψείρες κι οι κονίες της ήτο τα μόμπιλα της κι...

Αραμπάς περνά (σκόνη γίνεται)

Αραμπάς περνά (σκόνη γίνεται) Αραμπάς περνά, σκόνη γίνεται ] 2x σήκωσ’ το φουστανάκι σου, να μη σκονίζεται ] 2x Αραμπάς περνά, αραμπατζής κουτσός ] 2x στην μπάντα κοριτσάκια,...

Ο Μπερμπίλης

Ο Μπερμπίλης Μπερμπίλη που μωρέ κι αμάν αμάν Μπερμπίλη που μωρέ ‘ν’ η συντροφιά Πάεισαν μπροστά μωρέ γειά σας παιδιά Πάεισαν μπροστά μωρέ στα Γιάννινα Πως το ‘παθές μωρέ...

Ευχές και παινέματα Θράκης

Ευχές και παινέματα Θράκης Και τι τραγούδι να ’βρουμει ν’ αρέσ’ στου παλικάρι; Η μάνα πούχει τουν’ υγιό τουν πουλιουκανακάρη. Τουν έλουζε τουν χτένιζει και στο σχουλιό τον στέλνει, για να...