ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Το δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων και συνδέεται με όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας εκείνης της εποχής ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων- με την πρακτική της κοινωνικής αντίδρασης, ατομικής ή συλλογικής, στον εκάστοτε εξουσιαστικό φορέα.

Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικής ιδεολογίας του volksgeist.

Καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της προφορικής λογοτεχνίας αποτελεί η σύνδεσή της με προγενέστερα είδη.

Η συνεχής αναδημιουργία και μετάλλαξη αποκαλύπτεται κυρίως με όσα απορρόφησε το συγκεκριμένο είδος κατά την πορεία του μέσα στον χρόνο.

Η αφομοίωση ξένων στοιχείων σχετίζεται με διαφορετικούς τρόπους ζωής, σύμφωνα με τους οποίους νέα γεγονότα καθορίζουν και επιβάλλουν τις διαδικασίες επιλογής των απορροφούμενων στοιχείων.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία εκσυγχρονισμού είχε ως αποτέλεσμα τον βαθμιαίο εκτοπισμό αυθεντικών παραδοσιακών στοιχείων.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Ο χαλασμός της Νάουσας

Ο χαλασμός της Νάουσας Τρία πουλάκια αμάν αμάν καθόντανε, τρία πουλάκια αμάν αμάν καθόντανε, στης Νάουσας το κάστρο, Μακρυνίτσα μου καημό που 'χει η καρδίτσα μου. Το 'να κοιτάει κι...

Η αγάπη μου παντρεύεται

Η αγάπη μου παντρεύεται Η αγάπη μου παντρε- λέει παντρεύεται και παίρνει τον εχθρό μου δεν το 'χω πως παντρεύεται Άιντε δεν το 'χω πως παντρε- λέει παντρεύεται και...

Θάλασσα πλατιά

Θάλασσα πλατιά Ω ρε θάλασσα πλατιά Μαγκούφα ξενητειά Θάλασσα βαρεί το κύμα Σ’ αγαπώ μα μου ‘ναι κρίμα Ω ρε θάλασσα πλατιά Αγάπη μου παλιά Θάλασσα βαρεί τον άμμο Σ ‘αγάπω μα...

Μήλο μου κόκκινο

Μήλο μου κόκκινο Μήλο μου κόκκινο ρόιδο βαμμένο μήλο μου κόκκινο ρόιδο βαμμένο γιατί μι μάρανες το (μ)πικραμένο γιατί μι μάρανες το (μ)πικραμένο. . Πηγαίνω κι έρχομαι μα δε συ...

Ακούς τους μύλους

Ακούς τους μύλους Ακούς τους μύλους πως βροντούν κι τα νερά πως β(ο)άζουν εμείς τα δυο αγαπιόμαστε κι ο κόσμος ας φωνάζουν. Έρχομαι τον τοίχο, τοίχο δεν μπορώ...

ΘΡΑΚΗ

Έμορφη γλυκειά πολίτισσά μου

Έμορφη γλυκειά πολίτισσά μου Έμορφη γλυκιά Πολίτισσά μου μού 'χεις κάψει φώς μου την καρδιά μου αχ με τα τσαχπίνικά σου μάτια μου 'χεις κάνει την καρδούλα μου...

Μανέ μ’, τα χιόνια λυώσανε

Μανέ μ', τα χιόνια λυώσανε Μανέ μ', τα χιόνια λυώσανε, και μεις τα δυο μαλώσαμε. Μανέ μ', τα χιόνια τα 'λυωσε η βροχή και συ κοιμάσαι μοναχή.

Το καραβάκι μ’, Σανταλένια μ’ χάιντε

Το καραβάκι μ', Σανταλένια μ' χάιντε Το καραβάκι πού 'ρχεται 'πο μέσα 'πο την Πόλη -το καραβάκι μ', Σανταλένια μ' χάιντε, κλαίει καρδιά μ' και δε μερώνει, Μέσα...

Σ’ ένα ριγώτατο μπαχτσέ

Σ' ένα ριγώτατο μπαχτσέ Σ' ένα ριγώτατο μπαχτσέ λιμπίστηκα ένα κοντζέ και στου κοντζεδιού τη ρίζα δυο πουλάκια τρογυρίζα. Το ένα γω τ' αγάπησα και τα' άλλο το παράτησα. Τί να...

Ράφτης ήμουν

Ράφτης ήμουν Ράφτης ήμουν κι' έρραφτα ρούχα γενιτσάρικα, ρούχα γενιτσάρικα και βλαττιά σπιτιάνικα. Όλη μέρα έρραφτα και το βράδυ έσκαφτα, έσκαφτα το χώμα μου, στη μηλιά το πάγαινα. Να,...

ΚΡΗΤΗ

Ρίμα των Κερήμηδων και του Νικολ. Αετού

Ρίμα των Κερήμηδων και του Νικολ. Αετού Αφου κραστείτε να σας πω να κάμετε και χάζι, το Χαληλιό ρωτήξετε ίντά ’χει και γρυνιάζει. ’Στο Κάστρο μέσα πήγαινε...

Μιλώ – μιλώ

Μιλώ - μιλώ Μιλώ σου με τα μάτια μου κι αυτό νομίζω φτάνει να καταλάβεις η καρδιά μου σε ποια μεριά σε βάνει Τον τόπο που'χω στην καρδιά μου για...

Ένας φαντάρος

Ένας φαντάρος Ένας φαντάρος στο στρατό την Κρήτη ντουχιουντίζει κι άμα γυρίσει και τη δει από χαρά δακρύζει. Στη μέση της αναφοράς θα σφάξω ένα ΑΜίτη (Αλφα Μίτη) για να με...

Ερωτόκριτος (Ταραχή)

Ερωτόκριτος (Ταραχή) Ως τ' άκουσεν η Αρετή ώρα λιγάκι εστάθη αμίλητη κι ο πόνος τση την ήκαμε κι εχάθη. Επλήθυνε η αποκοτιά κι εχάθηκεν η τάξη, το νου...

Τραγούδι της Σούσας (Σούσα)

Τραγούδι της Σούσας (Σούσα) Κάθε πρωί με τη δροσά π' ανοίγει το λουλούδι, αφουγκραστείτε να σας πω τση Σούσας το τραγούδι, η Σούσα ήτο λυγερή τση χώρας...

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΠΟΝΤΟΣ

Ο Κιμισκής

Ο Κιμισκής Γιάννες εποίκεν κάλεσμα Γιάννες εποίκεν γάμον Λαλεί και τ' άστρα τ' ουρανού λαλεί της γης τα φύλλα. Τον βασιλέα παράνυφον το γιό τ' άτ' 'φλαμπουριάτεν τον Κιμισκήν κι ελάλεσεν, τον...

Κορτσόπον έλα έλα

Κορτσόπον έλα έλα Κορτσόπον έλα έλα εμέν τέρεν και γέλα θα φιλώ το μάγουλο σ' απ όθεν καικά θελτς, έλα. Κορτσόπον η λαλία σ' άμον παρχαρί κωδών' ας φιλώ τα σειλόπα...

Να τραγωδώ κι επορώ

Να τραγωδώ κι επορώ Να τραγωδώ κι επορώ εκόπεν η λαλία μ' κρούνε σο νου μ' τ' ομμάτια σ' και σκίζ'νε την καρδία μ'. Όντες εκαλάτσευες εθάρρ'να με τη λαλία...

Φαρμακώστε με

Φαρμακώστε με Φαρμακώστε με φαρμακώστε με δώστε με φαρμάκ ας πίνω άλλο δακρόπα μη ξύνω φαρμακώστε με ετελέθεν το τερμάνι μ' άλλο ψύν κι έχω απάνι μ' φαρμακώστε με φαρμακώστε με δείξτε...

Όλα σκωτούμες για τεσέν

Όλα σκωτούμες για τεσέν Όλα σκωτούμες για τεσέν, σα χώματα να κείμες. Εσύ, πατρίδα μου, θα ζεις, εμείς πα να μην είμες. Ζει ο Πόντον, ζει ο Πόντον, κι αν...

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Απόψε την κιθάρα μου

Απόψε την κιθάρα μου Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες (Απόψε, την κιθάρα μου, τη στόλισα κορδέλες) και στα καντούνια περπατώ, για τσ' όμορφες κοπέλες (και στα...

Μηλιά – Λευκάδα

Μηλιά - Λευκάδα μηλιά μ' που σε στον εγκρεμό τα μήλα φορτωμένη, μηλιά μ' γιέ μ' τα μή-, μηλίτσα μου, γιέ μ' τα μήλα σου ριμπεύομαι * τα μήλα...

Η άμοιρη

Η άμοιρη Παντρεύτηκα – παντρεύτηκα την άμοιρη (2) Παντρεύτηκα την άμοιρη μ΄ ένα παλικαράκι (2) Κάθε πρωί- την άμοιρη, κάθε πρωί με φόρτωνε (2) Κάθε πρωί με φόρτωνε...

Κάλαντα του Πάσχα

Κάλαντα του Πάσχα Κέρκυρα καλορίζικη τρισδυοχαριτωμένη που τ'όνομά σου ακούγεται σ'όλη την οικουμένη πέρασε η σαρακοστή που ήταν εφτά βδομάδες κι ήρθαμε να σας φέρουμε καλές σας εορτάδες Η...

Κάθε Σεπτέμβρη

Κάθε Σεπτέμβρη Τα φύλλα ντύνονται χρυσά, να ταξιδέψουν, βαλίτσες ετοιμάζουν τα πουλιά. Τα μάτια ακόμα μια φορά, θα σημαδέψουν, τους ίδιους δρόμους , που δε βγάζουν πουθενά. Κάθε Σεπτέμβρη,...

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Αλωνίσταινα

Αλωνίσταινα Βουνά της Αλωνίσταινας γιατί βουρκώσατε πολύ γιατί είστε δακρυσμένα Μην ο Βοριάς σας φύσηξε μην ο βαρύς Χειμώνας; Μήτε ο βοριάς μας φύσηξε μήτε ο βαρύς Χειμώνας. Μπραήμ πασάς εφάνηκε...

Ας παν να ιδούν τα μάτια μου

Ας παν να ιδούν τα μάτια μου Ας παν να ιδούν τα μάτια μου πώς τα περνάει η αγάπη μου μην ήβρε αλλού κι αγάπησε κι εμένα μ'...

Όλοι τον ήλιο τον τηρούν

Όλοι τον ήλιο τον τηρούν Ολοι τον ήλιο τον τηρούν που πάει να βασιλέψει κι η κόρη πο' χει τον καημό την θάλασσα αγναντεύει. Βλέπει καράβια κι έρχονται, βαρκούλες κι...

Η Μαριωρή παντρεύεται (Ο Τριτσιμπίδας)

Η Μαριωρή παντρεύεται (Ο Τριτσιμπίδας) Βγήκα ψηλά στα διάσελα κι αγνάντιο στη Μπαρμπάσαινα. Στης Μπαρμπάσαινας τον κάμπο Τριτσιμπίδας κάνει γάμο. Η Μαριωρή παντρεύεται κι ούλος ο κόσμος χαίρεται. Με το γιο...

Έλα ύπνε κοίμησέ το

Έλα ύπνε κοίμησέ το Έλα ύπνε κοίμησέ το και γλυκά νανούρισέ το, έλα ύπνε από τη Χιό κι αποκοίμα μου το γιο. Έλα ύπνε κοίμησέ το και γλυκά νανούρισέ το, έλα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Πουλί μ’ την πόρτα σ’ μ’ ασπαλίεις

Πουλί μ' την πόρτα σ' μ' ασπαλίεις Πουλί μ' την πόρτα σ' μ' ασπαλίεις και τη συρτέ μη σύρεις ας άγρια τα μεσάνυχτα ανάμνον το γεσίρ...

Που είπαν πα, ας είπανε

Που είπαν πα, ας είπανε Για δώστε με έναν ρακίν και έναν νερόπον κρύο Ας αρχινώ να τραγωδώ -λελεύω σας- απ' ολίγον ολίγον Επωδός Που είπαν πα ας...

Πατρίδα μ’ το ορμανόπα σου

Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου Πατρίδα μ' το ορμανόπα σου τ' έμορφα τα ρασία σ' (γιαρ) Κι επόρεσα να ελέπ' ατά και τρώει με η αροθυμία σ' (γιαρ). Τα...

Παρχαρόπουλο έμνεν

Παρχαρόπουλο έμνεν Παρχαρόπουλο έμνεν έμπριν μέρα σ' όρομα μ' σα τσαΐρια σο όρμια λάσκιζα τα πρόατα μ'. Το γαβάλι μ' τραγώδνε και έλεεν τα όνεμα σ' ν' αφουκρούσαι και λαρώντς ψυ μ'...

Παρχάρ’

Παρχάρ' Χάιτε ας πάμε σο παρχάρ' με τ' εμέν ρο παλληκάρ' τ' αλογόπο μ' γολγονίζ' η κεμεντζέ μ' κωδωνίζ'. Εγώ είμαι λυριτζής ποδεδίζω την κουτσή σ' έλα δώσατεν εμέν θεία μ' λελεύω...

Πατρίδα

Πατρίδα Πάντα θυμούμαι και πονώ Τι Πάτριδας τον τόπον Ο νουσ’ ειμ’ επέμνεν εκεί Κι αδά έν το κορμόπομ (δις) Πατρίδα μ’ ξαν’ πατρίδαμ’ Άλλο εσέν ξάει κι είδα Ας επάτνα...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Κράτα καλό λογαριασμό

Κράτα καλό λογαριασμό Κράτα καλό λογαριασμό καλέ μου Σού’λεγα κάθε μέρα Κι εσύ έπαιρνες τα λόγια μου – μωρό μου Και τά’δινες τ’αέρα Έπρεπε να χωρίσουμε – καλέ μου Μη...

Της Άρτας το γιοφύρι

Της Άρτας το γιοφύρι Σαράντα μαστορόπουλα κι εξήντα δυό μαστόροι, γιοφύριν εστεριώνανε στης Άρτας το ποτάμι. Ολημερίς δουλεύανε το βράδυ εγκρεμιζόταν φερμάνι από το βασιλιά να κόψουν τους μαστόρους κλαίνε τα μαστορόπουλα κλαίνε για...

Να τραγωδώ κι επορώ

Να τραγωδώ κι επορώ Να τραγωδώ κι επορώ εκόπεν η λαλία μ' κρούνε σο νου μ' τ' ομμάτια σ' και σκίζ'νε την καρδία μ'. Όντες εκαλάτσευες εθάρρ'να με τη λαλία...

Του Μανώλη

Του Μανώλη Στη πέρα μπάντα τον χωρίου έρχουνται στρατιώτες μπας κι έρχεται ο Μανώλης μου κι έχω κλειστές τις πόρτες γειτόνισσες γειτόνισσες ήντα 'χετε και κλαίτε πράμα 'χει ο Μανώλης...

Ώρα ‘ναι για τη γειτονιά

Ώρα 'ναι για τη γειτονιά Ώρα ‘ναι για τη γειτονιά και για την πατινάδα Και για το πέρα μαχαλά, πό ‘χει τη νοστιμάδα Άιντε κι ας είν’...

Μιλώ – μιλώ

Μιλώ - μιλώ Μιλώ σου με τα μάτια μου κι αυτό νομίζω φτάνει να καταλάβεις η καρδιά μου σε ποια μεριά σε βάνει Τον τόπο που'χω στην καρδιά μου για...

Δέντρο είχα στην αυλή μου

Δέντρο είχα στην αυλή μου Δέντρο είχα στην αυλή μου κυπαρίσσι στον μπαξέ μου το ποτίζω μαύρο δάκρυ το φαρμάκωσα το δέντρο κι έπεσαν τα φύλλα κάτω έσκυψα να τα...

Έβγα πεθερά στη σκάλα

Έβγα πεθερά στη σκάλα -Έβγα μάνα μου να δεις πέρδικα που σου ‘φερα, πέρδικα και περιστέρα του παπά τη θυγατέρα. -Έβγα πεθερά στη σκάλα με το μέλι...

Η μηλιά (Καρπαθιώτικο)

Η μηλιά (Καρπαθιώτικο) Μηλιά μου μές τον εγκρεμό_ αϊντες καλέ Τα μήλα φορτωμένη Αχ τα μήλα σου λυμπάτε η Παναγια Τα μήλα σου λιμπίζομαι Αϊντες καλέ Μα το γκρεμο...

Ζωγραφιά

Ζωγραφιά Να έμνεν έναν πετούμενον σο ορμάν απές πουλόπο μ' Κλαδίν κλαδίν επέτανα και εράευα τ' αρνόπο μ' Γουρπάνι σ' ζωγραφία Λάσκεσαι σα ρασία Κανείται αρ' όσον έπιες Αΐκα νερά τα κρύα. Γουρπάνι...

Ντελή παπά

Ντελή παπά Κούγω τον άνεμο κι αχάει, μωρέ παπά αχ Ντελή παπά. Τον κούγω να μαλώνει, Ντελή παπά λεβέντη. Τον κούγω να μαλώνει, Ντελή παπά λεβέντη. Με τα βουνά εμάλωνε, μωρέ παπά...

Αστρίτσι απου πρόβαλε

Αστρίτσι απου πρόβαλε Αστρίτσι απου πρόβαλε που την αντολίτσα όσοι το δουν άστρο το λεν κι άστρο το μαρτυρούνε μα εκείνο ήτο άγγελος με τη χρυσή μπαδιέρα και...

Συ που σέρνεις το χορό

Συ που σέρνεις το χορό Συ που σέρνεις το χορό όμορφο παλλίκαρο Και πας μπροστά από τ’ άλλα όμορφο παλλίκαρακι Σαν πας κατά το Δέρβινο όμορφο παλλίκαρο Κατά...

Αλησμονώ και χαίρομαι

Αλησμονώ και χαίρομαι Αλησμονώ και χαίρομαι θυμιούμαι και δακρύζω θυμήθηκα την ξενιτιά και θέλω να πηγαίνω. Σήκω μάνα μ' και ζύμωσε καθάριο παξιμάδι να πάρ' ο γιός στη...

Σαράντα μέρες μελετώ

Σαράντα μέρες μελετώ Σαράντα μέρες μελετώ να πάγω στον πνευματικό κι', απάνω στις σαράντα δυο βρίσκω παπά πνευματικό. -Σύρε, παπά μ', και φόρεσε, τα κρίματά μου σχώρεσε. -Τα κρίματά σ' είναι...

Παρχάρ’

Παρχάρ' Χάιτε ας πάμε σο παρχάρ' με τ' εμέν ρο παλληκάρ' τ' αλογόπο μ' γολγονίζ' η κεμεντζέ μ' κωδωνίζ'. Εγώ είμαι λυριτζής ποδεδίζω την κουτσή σ' έλα δώσατεν εμέν θεία μ' λελεύω...

Η τράτα μας η κουρελού

Η τράτα μας η κουρελού Η τράτα μας η κουρελού η χιλιομπαλωμένη όλο την εμπαλώναμε κι αυτή ήταν ξεσκισμένη Εβίρα μια στα πανιά βρε πήρα δυο στο χωριό βρε πήρα τρεις...

Ο Κωνσταντάκης

Ο Κωνσταντάκης Άιντε ο Κωσταντής, παιδιά μ’ ο Κωσταντάς, ο μικρο-Κωνσταντίνος, Κωνσταντάκη μου, ο μικρο-Κωνσταντίνος, λεβεντάκη μου. Άιντε τρείς χρόνους επερπάτησε, να βρεί καλή γυναίκα, Κωνσταντάκη μου, να βρεί καλή...

Άνοιξαν τα δέντρα ούλα

Άνοιξαν τα δέντρα ούλα Άνοιξαν τα δέντρα ούλα κι οι αμυγδαλιές (δις) αλήθεια είν΄ αγάπη μου σ΄ αγαπώ Άνοιξι κι ιγώ ο μπαξέ(νε)ς μου μόν΄ παράμορφα (δις) αλήθεια είν΄ αγάπη...

Ανάθεμά σε Σμύρνη

Ανάθεμά σε Σμύρνη Ανάθεμά σε Σμύρνη, την σκάλα π’ άνοιξες Που ήλθε το πουλί μου και με τ’ αφάνισες Ο ξένος απ’ τα ξένα, ποτέ δε γύρισε Βασιλικός...

Αυτά τα μάτια Δήμο μ’ τα όμορφα

Αυτά τα μάτια Δήμο μ' τα όμορφα Αυτά τα μάτια Δήμο μ' τα όμορφα τα φρύδια σ' τα γραμμένα, γεια σ' αγάπη μ' γεια σου τα φρύδια...

Τι ωραίον φεγγαράκι

Τι ωραίον φεγγαράκι Τι ωραίον φεγγαράκι, τι ωραιοτική βραδυά που με πλήγωσεν ο έρως την ερωτική μ' καρδία, Βασιλικό να φέρετε γιατρό να με ξετάση που με πλήγωσεν...

Πέρδικα

Πέρδικα Εδώ σ' αυτή την γειτονιά στην παρακάτω ρούγα τη φωλιά της έχτισε μια πέρδικα μικρούλα (πώς ηθελά πολύ να την παινέψω με λουλούδια του Μαιού στεφάνια να...

Η Σιάτιστα

Η Σιάτιστα Μες στο χορό που σέρνουμε με πόθο και καμάρι κοπέλες που διακρίθηκαν στη λεβεντιά, στη χάρη. Είναι και μι λεβέντισσα πεντάμορφη πιασμένη όπου τη λένε Σιάτιστα στον κόσμο ξακουσμένη. Όχι δεν...

Εφτά βδομάδες έκανα

Εφτά βδομάδες έκανα Εφτά βδομά- εφτά βδομάδες έκανα εφτά βδομάδες έκανα, πουλί να σου μιλήσω γιατί ήτανε- γιατί ήτανε Σαρακοστή γιατί ήτανε Σαρακοστή, να μη σε κριματίσω (τα ματάκια...

Η αγάπη μου παντρεύεται

Η αγάπη μου παντρεύεται Η αγάπη μου παντρε- λέει παντρεύεται και παίρνει τον εχθρό μου δεν το 'χω πως παντρεύεται Άιντε δεν το 'χω πως παντρε- λέει παντρεύεται και...

Τι σε μέλει εσένανε

Τι σε μέλει εσένανε Τι σε μέλει εσένανε από πού είμαι εγώ ] 2x Από το Καρατάσι, φως μου, ή απ’ το Κορδελιό ] 2x Τι σε...

Αλήθεια είναι αγάπη μου

Αλήθεια είναι αγάπη μου Άνθισαν τα δένδρα όλα Κι οι αμυγδαλιές Αλήθεια είναι αγάπη μου Σ’αγαπώ Άνθισε και εμέ ο μπαξές μου Κι η καρδούλα μου Αλήθεια είν’ αγάπη μου Σ’αγαπώ Μπήκα για...

Είμαι μικρό το μαύρο

Είμαι μικρό το μαύρο Είμαι μικρό το μαύρο και ατζαμίτικο, κι από σεβντά δεν ξέρω το κακομοίρικο. Έβγα να σε δω δυο λόγια να σου πω. Έλα κοντά μου κάτσε πιασε το...

Κοιμήσου μέρα όμορφη

Κοιμήσου μέρα όμορφη Κοιμήσου μέρα όμορφη, νύχτα με τ΄αστρουλάκια μπαξέ μου με τα λούλουδα και με τα γιασεμάκια Κοιμήσου με τη ζάχαρη και ξύπνα με το μέλι και...