Πείτε μας τη γνώμη σας:

Τι τραγούδια σας αρέσει να ακούτε/χορεύετε περισσότερο;
 

Ο θρήνος στο κλέφτικο τραγούδι - Ο θρήνος στο δημοτικό τραγούδι by Silvia Goudas Εκτύπωση E-mail
11-Μαρ-2011

Τα κλέφτικα τραγούδια που διηγούνται τον θάνατο των κλεφτών περιέχουν μοτίβα
δανεισμένα από τα μοιρολόγια. Το κλέφτικο τραγούδι29 που ακολουθεί υπάρχει και
ως μοιρολόι30.
Τ’ αντρειωμένου τ’ άρματα δεν πρέπει να πουλιώνται,
μον’ πρέπει τους στην εκκλησιά κ’ εκεί να λειτουργιώνται,
πρέπει να κρέμωνται ψηλά σ’ αραχνιασμένο πύργο,
να τρώει η σκουριά το σίδερο κ’ η γη τον αντρειωμένο.
(κλέφτικο)
Των πεθαμένων τα σκουτιά, δεν πρέπει να φοριώνται,
μον’ πρέπει να κρεμάγονται σε γκρεμισμένο πύργο,
να τα λερώνει ο κορνιαχτός και να τα λιώνει ο ήλιος,
να λειώνουν και να πέφτουνε, ως λειώνει το κορμί τους.
(μοιρολόι)
Τα προαναφερόμενα τραγούδια έχουν ως κεντρικό μοτίβο τον θρήνο, με κάποιες
παραλλαγές στους λογότυπους. Το κλέφτικο είναι μία παραλλαγή του μοιρολογιού. Ο
ποιητής αντί για σκουτιά (=ρούχα), χρησιμοποιεί την λέξη άρματα. Οπότε το μοιρολόι
μετατρέπεται σε ένα εξαίσιο κλέφτικο τραγούδι που αναφέρεται στον ήρωα που
πεθαίνει μαχόμενος. Από το κλέφτικο τραγούδι παίρνουμε και το μήνυμα ότι μόνο
αυτός που πεθαίνει μαχόμενος είναι ήρωας (αντρειωμένος).
Παρόμοια παραλλαγή υπάρχει και στο τραγούδι του Αθανάσιου Διάκου:
Για δες καιρό που διάλεξε, ο Χάρος να με πάρει,
τώρα που ανθίζουν τα βουνά και βγάζει η γης χορτάρι.
Το παραπάνω δίστιχο υπάρχει και ως μοιρολόι31:
Για ιδές καιρό που διάλεξες, Χάρε μου να τον πάρης,
στο έβγα του καλοκαιριού, στο έμπα του χειμώνα,
να πάρης τ’ άνθη οχ τα βουνά, λελούδια από τους κάμπους,
να πάρης τον αμάραντο, να τον μαράν’ η πλάκα.
Οι πρώτοι στίχοι και στα δύο τραγούδια είναι παρόμοιοι. Βλέπουμε λοιπόν ότι τα
κλέφτικα τραγούδια έχουν κοινά στοιχεία με τα μοιρολόγια όταν αναφέρονται στον
θάνατο. Στα προαναφερόμενα τραγούδια συναντούμε και πάλι το στοιχείο της
φύσης. Στο κλέφτικο τραγούδι φαίνεται με το άνθισμα των βουνών, δηλαδή την αρχή
της άνοιξης, το οποίο μας δηλώνει ότι ο ήρωας θυσιάζεται για την πατρίδα την
καλύτερη εποχή, τότε που γεννιέται αλλά και ομορφαίνει η φύση. Με αυτό θέλει να
μας τονίσει ο ποιητής το πόσο σημαντική είναι η θυσία του ήρωα, που πεθαίνει για
την απελευθέρωση της πατρίδας του.
Στο μοιρολόι, από την άλλη, το στοιχείο της φύσης παρουσιάζεται εντελώς
διαφορετικά, αφού ο ποιητής θέλει να πεθαίνει ο νεκρός στην αρχή του χειμώνα.
Όταν δηλαδή πεθαίνει και η φύση, πράγμα που είναι φυσιολογικό. Αυτό δηλώνει ότι
ο νεκρός πεθαίνει με φυσιολογικό τρόπο.
Ένα ακόμα παράδειγμα, στο οποίο τα κλέφτικα τραγούδια πλησιάζουν τα
μοιρολόγια και έχουν μελαγχολικό τόνο, είναι και αυτό που ακολουθεί32:
Τρία πουλάκια κάθουνταν στη ράχη, στο λημέρι,
το να τηράει τον Αλμυρό, τ’ άλλο κατά το Βάλτο,
το τρίτο το καλύτερο μοιρολογάει και λέγει.
Το λέν’ οι κούκκοι στα κλαδιά κ’ οι πέρδικες στα πλάγια,
το λένε κ’ οι Πλαγιώτισσες το μαύρο μοιρολόγι...
Είναι λοιπόν φανερό ότι τα παραπάνω κλέφτικα τραγούδια έχουν επηρεαστεί από τα
μοιρολόγια. Τα κλέφτικα τραγούδια έχουν πολλά κοινά σημεία με τα μοιρολόγια ως
προς τον θρήνο και δεν είναι λίγες οι φορές που ένα μοιρολόι έχει παραδοθεί και ως
κλέφτικο ή και το αντίστροφο33. Επίσης είναι και τα δύο τραγούδια πιο λυρικά από
όλα τα άλλα δημοτικά τραγούδια34.
Επιπλέον, υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα στα κλέφτικα τραγούδια, που αναφέρονται
στον θάνατο, και στα τραγούδια της ξενιτιάς, που μιλούν για τον χωρισμό. Το
κλέφτικο τραγούδι Του Βλαχοθανάση35 είναι σε κάποια σημεία παρόμοιο με το
δημοτικό τραγούδι Της Κακής μάνας36. Αυτό φαίνεται καθαρά στους παρακάτω
στίχους:
Διαβάτες που διαβαίνετε, στρατιώτες που περνάτε,
μην είδετε τσ’ αρματωλούς και το Βλαχοθανάση;
(Του Βλαχοθανάση)
Διαβάτες που διαβαίνετε, στρατιώτες που περνάτε,
μην είδετε τον υιόκαν μου, το μοναχό παιδί μου;
(Της κακής μάνας)
Συγκρίνοντας τους παραπάνω στίχους συμπεραίνουμε ότι ενώ το τραγούδι Του
Βλαχοθανάση έχει γραφτεί για να μας εξιστορήσει τον θάνατο του ήρωα, έχει
παρόμοιους στίχους με το τραγούδι Της κακής μάνας. Αυτό συμβαίνει διότι οι
δημοτικοί ποιητές εκείνης της εποχής, εκτός του ότι δημιουργούσαν αυτοσχέδια
τραγούδια για την κάθε περίπτωση, δανείζονταν λέξεις ή προτάσεις από τραγούδια
διαφορετικών κατηγοριών. Από τα προαναφερόμενα τραγούδια βλέπουμε επίσης ότι
οι λογότυποι εκτείνονται πέραν του ενός στίχου, και δείχνουν την πλαστικότητα του
δημοτικού στίχου και την παραγωγικότητα των φραστικών σχημάτων που βοήθησαν
στην εξέλιξη του προφορικού ποιητικού λόγου37.
Παράλληλα συμπεραίνουμε ότι τα δημοτικά τραγούδια, παρόλο που έχουν γραφτεί
για διαφορετικούς σκοπούς, έχουν πολλά κοινά σημεία μεταξύ τους, και ιδίως όταν
αναφέρονται στον θάνατο. Το τραγούδι της ξενιτιάς έχει το ίδιο μοτίβο με το
κλέφτικο τραγούδι, παρόλο που στο πρώτο ο ποιητής μάς μιλάει για τον φανταστικό
θάνατο του γιού στην ξενιτιά, ενώ στο δεύτερο μάς εξιστορεί τον πραγματικό θάνατο
του Βλαχοθανάση.
Μία ακόμη ομοιότητα του κλέφτικου τραγουδιού με τα τραγούδια της ξενιτιάς, της
αγάπης αλλά και του μοιρολογιού είναι στον στίχο όπου ο ποιητής μάς εξιστορεί τον
τρόπο με τον οποίο πέθανε ο Βλαχοθανάσης:
Η μιά τον πήρε στο λαιμό, η άλλη μες στο χέρι,
κ’ η τρίτη η φαρμακερή τον ηύρε στο κεφάλι.
(το κλέφτικο)
κι’ ο τρίτος ο φαρμακερός τη μάνν’ απ’ τα παιδιά της.
(μοιρολόι)
το τρίτον το φαρμακερόν, τες ’πίσημες ημέρες
(της νύφης)
τρίτο φιλί φαρμακερό τη μάννα αλησμονάει.
(του ξενιτεμένου)
Οι δημοτικοί ποιητές και στα τέσσερα αυτά δημοτικά τραγούδια αναφέρονται στο
θάνατο αλλά και στον χωρισμό, χρησιμοποιώντας την ίδια ιδιωματική έκφραση ο
τρίτος ο φαρμακερός. Με την έκφραση αυτή οι ποιητές δηλώνουν τον θάνατο στο
κλέφτικο και στο μοιρολόι, ενώ στο νυφιάτικο και στο τραγούδι της ξενιτιάς
δηλώνουν τον χωρισμό. Οι λαϊκοί ποιητές χρησιμοποιούν τους ίδιους
χαρακτηρισμούς στα παραπάνω τραγούδια για να τονίσουν την σημαντικότητα των
γεγονότων. Η προαναφερόμενη ιδιωματική έκφραση υποδηλώνει επίσης την
ομοιότητα του πόνου.
 
29 Πολίτης 1966, σ. 49.
30 Saunier 1999, σ. 432.
31 Πολίτης 1966, σ. 211.
32 Κυριακίδης 1990, σ. 53.
33 Πολίτης 1990, σ. 106.
34 Ibid.
35 Πολίτης 1966, σ. 58.
36 Fauriel A´ 2007, σ. 280.
37 Σηφάκης 1988, σ. 128 κ.ε. 

 

Σύνολο τραγουδιών

  • Μέχρι στιγμής έχουμε 1203 τραγούδια.
Module by Spiral

Προτείνουμε:


Icons Painter